Zamek Sklabinia: siedziba żupy powstająca z ruin
Zamek Sklabinia (słow. Sklabinský hrad) to ruiny średniowiecznej warowni na wzgórzu o wysokości 626 m nad wsią Sklabinský Podzámok, na zachodnim skraju Wielkiej Fatry, ok. 9 km na wschód od Martina. Należy do największych zamków kraju żylińskiego, wolontariusze tchnęli w niego nowe życie, a dla szukających, co zobaczyć na północy Słowacji, jest dobrym celem na krótki spacer z historią.
Przez około cztery stulecia ten zamek był siedzibą żupy turczańskiej z więzieniem i archiwum, a służył aż do września 1944 roku, gdy spalili go hitlerowcy.
Historia Zamku Sklabinia
Zamek stoi na niewysokim wzgórzu (626 m n.p.m.) przy wylocie Doliny Kantorskiej, w północno-zachodniej części Wielkiej Fatry. Powstał prawdopodobnie etapami, od pierwszej połowy XIII wieku, w miejscu starszego grodziska, a pobliska wieś wzmiankowana jest już w 1242 roku. Badania dendrologiczne wskazują, że na początku XIV wieku wzniesiono tu zamek bez wieży, z ciągłym murem obwodowym. Dokument z 1309 roku, podpisany przez budowniczego mistrza Donča, to najstarsza wiarygodna wzmianka o zamku. W XIV wieku stał się siedzibą żupy turczańskiej i pozostał nią do połowy XVIII wieku, mieściło się w nim więc także archiwum żupy i więzienie.
Średniowiecze nie obeszło się z twierdzą łagodnie. Husyci spalili zamek w latach 30. XV wieku wraz z dawnymi dokumentami. Przez dziesięciolecia był zastawiony polskiemu rodowi Balickich, który trzymał go od 1410 do około 1470 roku. W drugiej połowie XV wieku zamek przebudowano i rozbudowano. Cały zamek opasało przedmurze z dwiema wielobocznymi basztami od strony północno-zachodniej, a dominantą stała się potężna czworoboczna wieża z kaplicą na najwyższym punkcie skały, datowana na przebudowę z czasów Korwina w 1487 roku.
W 1527 roku zamek przejął Franciszek Révay, który wkrótce został dziedzicznym żupanem Turca, a Révayowie trzymali go przez stulecia. Wobec rosnącego zagrożenia tureckiego na południu dzisiejszej Słowacji naprawili zamek w 1554 roku, w latach 60. XVI wieku dobudowali drugie podgrodzie z nową bramą chronioną okrągłą wieżą, a od wschodu wieżę artyleryjską, później przebudowaną na pałac mieszkalny. W latach 1610–1612 Piotr Révay kazał wznieść na trzecim podgrodziu wygodny piętrowy kasztel renesansowy i obwarować go. W 1636 roku zamek dolny zyskał dwie wieloboczne renesansowe baszty z bramą, a w połowie XVII wieku powstało potężne artyleryjskie przedmurze, później użytkowane gospodarczo. W 1679 roku zamek na krótko zajęli kurucowie Emeryka Thököly'ego.
Gdy w połowie XVIII wieku administracja żupy przeniosła się do Martina, zamek stracił znaczenie i zaczął podupadać; w 1800 roku zawaliło się sklepienie kaplicy. Kasztel pozostał jednak zamieszkany i pełen zbiorów sztuki, co czyni Sklabinię wyjątkiem wśród słowackich zamków. W dniu 30 września 1944 roku, podczas tłumienia Słowackiego Powstania Narodowego, wojska hitlerowskie go podpaliły i od tamtej pory cały zespół jest ruiną. W 1970 roku wykonano minimalne naprawy przy wejściu, a od 2000 roku odbudowę rozpoczęli wolontariusze, kontynuuje ją stowarzyszenie DONJON.
Ciekawostki o Zamku Sklabinia
- Zamek był przez około cztery stulecia siedzibą żupy turczańskiej, a w jego murach mieściły się archiwum żupy i więzienie, zanim administracja przeniosła się do Martina.
- Badania dendrologiczne pokazują, że na początku XIV wieku zamek miał postać twierdzy bez wieży z ciągłym murem obwodowym.
- W odróżnieniu od wielu słowackich zamków porzuconych już w późnym średniowieczu czy renesansie Sklabinia była używana przez stulecia, aż do spalenia w 1944 roku.
- Według źródeł polskich w 1691 roku właściciel Michał Revay kazał podkopać mury zamku górnego, szukając rzekomo ukrytych skarbów; przedsięwzięcie zakończyło się niepowodzeniem.
- Najstarszą wiarygodną wzmianką o zamku jest dokument z 1309 roku podpisany przez jego budowniczego, mistrza Donča.
- W latach 2020–2024 zamek odwiedzało co roku od 10 do 13 tysięcy osób.
Wycieczki w pobliżu: Zamek Sklabinia
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Zamku Sklabinia
- Zachowała się znaczna część murów kaplicy z gotyckimi zaczątkami żeber sklepienia i ościeżami pierwotnych ostrołukowych okien, a także fragmenty wieży, pałaców, budynków gospodarczych, umocnień, baszt i renesansowego kasztelu. Miejscami mury stoją na wysokość kilku metrów, a plan zamku jest bardzo czytelny.
- W dwóch odnowionych budynkach znajdują się wystawy o całej historii zamku. Najnowsza, otwarta w maju 2022 roku w odnowionej renesansowej baszcie, przedstawia izbę ostatniego kasztelana i wydarzenia Słowackiego Powstania Narodowego, które naznaczyły los zamku. Wstęp jest płatny.
- Przez teren prowadzi ścieżka dydaktyczna, a wolontariusze oczyścili go z zarośli. Latem na podzamczu odbywały się imprezy, m.in. pokazy średniowiecznej szermierki i tresury sokołów.
- Najwygodniej iść pieszo ze środka wsi południowym zboczem albo polną drogą od przełęczy, w obu przypadkach ok. 10–12 minut. Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny otwarcia.
- W okolicy znajdziesz na tej stronie także zamki Blatnica, Strečno, Likava i Lietava, wszystkie w promieniu ok. 27 km.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Zamek Sklabinia
Zdjęcia: Zamek Sklabinia
Pytania
Gdzie leży Zamek Sklabinia i jak dojechać?
Zamek Sklabinia stoi nad wsią Sklabinský Podzámok na zachodnim skraju Wielkiej Fatry, ok. 9 km na wschód od Martina. Ze wsi jest to krótkie podejście, ok. 10–12 minut pieszo.
Jak stary jest Zamek Sklabinia?
Powstawał prawdopodobnie od pierwszej połowy XIII wieku w miejscu starszego grodziska. Najstarszą wiarygodną wzmianką jest dokument z 1309 roku.
Do czego służył Zamek Sklabinia?
Od XIV wieku do połowy XVIII wieku był siedzibą żupy turczańskiej, a w jego murach mieściły się archiwum żupy i więzienie.
Co stało się z Zamkiem Sklabinia w 1944 roku?
W dniu 30 września 1944 roku, podczas tłumienia Słowackiego Powstania Narodowego, wojska hitlerowskie podpaliły zamieszkany renesansowy kasztel. Od tamtej pory zamek jest ruiną.
Do kogo należał Zamek Sklabinia?
Od 1527 roku należał do rodu Révayów, którzy zostali też dziedzicznymi żupanami Turca. Wcześniej był zastawiony polskiemu rodowi Balickich.
Czy można zwiedzać Zamek Sklabinia od środka?
Tak. Ruiny są dostępne, prowadzi przez nie ścieżka dydaktyczna, a w dwóch odnowionych budynkach są wystawy. Wstęp jest płatny, dlatego przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje.
Także w pobliżu
Zamek Blatnica
Blatnica · gotyckie ruiny z wciąż wysoką basztą
13 km stąd
Zamek Strečno
Strečno · skalny zamek strzegący przełomu Wagu
18 km stąd
Zamek Likawa
Likavka · największy zamek Liptowa, łup husytów i więzienie
22 km stąd
Zamek Lietava
Lietava · duża ruina ratowana przez wolontariuszy koło Żyliny
27 km stąd