Katarínka: ruiny klasztoru franciszkanów w Małych Karpatach
Katarínka, czyli kościół i klasztor św. Katarzyny Aleksandryjskiej, to ruiny franciszkańskiego zespołu ukryte głęboko w lasach Małych Karpat na zachodniej Słowacji, ok. 3 km na zachód od Dechtic i ok. 20 km na północ od Trnawy. Do pozbawionych dachu murów kościoła i 30-metrowej wieży dojdziesz tylko pieszo lub dojedziesz rowerem.
Opuszczony po 1786 roku i skazany na rozpad klasztor ratują dziś letni wolontariusze w duchu średniowiecza, a jego 30-metrowa wieża wznosi się z lasu, do którego nie wolno wjechać autem.
Historia klasztoru Katarínka
Historia Katarínki zaczyna się od kaplicy. W pierwszej tercji XV wieku, za panowania Zygmunta Luksemburczyka, na skalnym cyplu nad potokiem Dubovský stała gotycka kaplica z kamienia. Według tradycji św. Katarzyna Aleksandryjska ukazała się pod koniec XVI wieku pasterzowi, a w 1617 roku oraczowi z Dechtic, Jánowi Mancy. W tym samym czasie młody szlachcic Ján Apponyi miał żyć jako pustelnik w jaskini obok kaplicy; gdy rodzina siłą zabrała go do domu, następnego dnia zmarł.
Dnia 21 grudnia 1618 roku hrabia Krištof Erdődy, właściciel dóbr, wystawił akt fundacyjny klasztoru franciszkanów w tym miejscu, a w 1619 roku wprowadziło się pierwszych dwunastu zakonników. Zespół wzniósł we wczesnobarokowym stylu z późnogotyckimi elementami włoski budowniczy Pietro Spazzo. Pierwsze dziesięciolecia były burzliwe. W 1645 roku klasztor został złupiony i spalony podczas powstania szlachty węgierskiej pod wodzą Jerzego I Rakoczego. Od 1646 roku odbudowali go i rozbudowali syn fundatora Gabriel Erdődy z żoną Judit Amade, tak że mały kościół z 1618 roku stał się prezbiterium nowego. W 1663 roku napadli na niego Turcy, a po nich żołnierze cesarscy, którzy zabili ukrywających się tam szlachciców; w 1683 roku uszkodziły go oddziały Imre Thökölyego. Za każdym razem go odnawiano.
W XVIII wieku klasztor stał się popularnym miejscem kultu i pochówku. Rody szlacheckie, m.in. Erdődych i Apponyich, wznosiły tu krypty, a hojnych darów udzielali zarówno szlachta, jak i wieśniacy. Pielgrzymka w 1697 roku zakończyła się tragicznie, gdy żołnierze próbowali siłą werbować młodzieńców, a tłum zabił jednego z nich; kościół ponownie poświęcono w styczniu 1701 roku. W 1710 roku podczas epidemii cholery zmarł tu znany franciszkański pisarz Benignus Smrtník, autor napisanej po słowacku książki Kunšt dobre umríti.
Kres temu położył cesarz Józef II, który dekretem z 22 lipca 1786 roku zlikwidował klasztor wraz z 738 innymi, nieopiekującymi się ubogimi ani niekształcącymi młodzieży. Wyposażenie przejęły okoliczne kościoły i klasztory, a wiele rzeczy zaginęło lub skradziono. W pustych budynkach w latach 1788–1792 mieszkało siedmiu inwalidów wojennych z Trnawy, a w 1793 roku złodzieje ograbili krypty. W 1797 roku Jozef Erdődy wykupił pozostałości ku czci pochowanych tam przodków, lecz budynki stopniowo popadały w ruinę. Ratunek zaczął się w 1995 roku, gdy do pracy wzięli się młodzi wolontariusze, a od 1996 roku trwa konserwacja. Od tego czasu zabezpieczyli 22-metrowy szczyt, 30-metrową wieżę i 12-metrowe mury boczne, zbadali kryptę i gotycką kaplicę, a pod gruzem odnaleźli wielki barokowy ołtarz z figurą św. Katarzyny.
Ciekawostki o Katarínce
- Do ruin nie prowadzi żadna droga: od granicy Obszaru Chronionego Krajobrazu Małe Karpaty dojście możliwe jest tylko pieszo lub rowerem, a przy skraju lasu obowiązuje zakaz wjazdu pojazdów mechanicznych.
- Według tradycji św. Katarzyna ukazała się w 1617 roku oraczowi z Dechtic, a młody szlachcic Ján Apponyi żył tu jako pustelnik w jaskini i zmarł dzień po powrocie do rodziny. To tradycje, a nie udokumentowane wydarzenia.
- Franciszkanin Benignus Smrtník, który zmarł tu w 1710 roku, pisał książki religijne po słowacku, m.in. Kunšt dobre umríti (Sztuka dobrego umierania).
- W 1782 roku proboszcz z Naháča, Juraj Fándly, skarżył się, że większość jego parafian woli kościół klasztorny od własnego; swoje oburzenie wyraził też w dziele Dúwerná zmlúva mezi mníchom a diáblom z 1789 roku, uchodzącym za pierwsze dzieło pisane literackim słowackim Bernolaka.
- Projekt ratunkowy działa w formie dwutygodniowych obozów letnich w duchu średniowiecza: wolontariusze ręcznie ciosają dębowe belki i zbudowali nawet, na wzór historycznych urządzeń, ręcznie wykonany kołowrót do podnoszenia ciężarów do wieży.
- Przy leśniczówce obok klasztoru mała wystawa przedstawia wąskotorową kolej leśną Małych Karpat, której odnoga Smolenice–Dobrá Voda biegła w pobliżu do 1960 roku; towarzyszy jej krótki tor z zabytkowymi pojazdami.
Wycieczki w pobliżu: Kościół i klasztor św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
5-Course Small-Group Bratislava Food Tour with Local Guide
Zobacz szczegóły ›
Military Guns Shooting Experience with GunMates Bratislava
Zobacz szczegóły ›
Bratislava Off the Beaten Path Tour - recommended also by Rick Steves
Zobacz szczegóły ›
Private Day Trip to Banska Stiavnica Unesco Site
Zobacz szczegóły ›Zwiedzanie Katarínki
- Ruiny leżą ok. 3 km na zachód od Dechtic w rezerwacie przyrody Katarínka. Znakowane szlaki prowadzą z Naháča (niebieski, ok. 40 minut), z Dechtic (żółty, ok. 1 godz. 20 min) i z Dobrej Vody (niebieski, ok. 1 godz. 20 min); czasy są orientacyjne.
- Samochodem można dojechać do skraju lasu. Dalej obowiązuje zakaz wjazdu pojazdów mechanicznych, więc załóż wygodne buty i zaplanuj marsz lub jazdę rowerem.
- Zachowały się mury kościoła o wysokości do 12 metrów, 22-metrowy szczyt, 30-metrowa wieża i części klasztoru. Miejsce jest zarazem placem konserwatorskim, a wieża jest przygotowywana na punkt widokowy.
- Obok klasztoru warto poświęcić kilka minut małej wystawie o kolei leśnej Małych Karpat. Stąd szlak biegnie dalej do ruin zamku Dobrá Voda.
- Na tej stronie znajdziesz w promieniu ok. 20 km także zamek Dobrá Voda, zamek Ostrý Kameň, Mauzoleum Milana Rastislava Štefánika oraz wieżę miejską w Trnawie. Przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Kościół i klasztor św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Zdjęcia: Kościół i klasztor św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Pytania
Gdzie leży Katarínka i jak tam dojść?
Katarínka stoi w Małych Karpatach ok. 3 km na zachód od Dechtic, w pobliżu Naháča i Dobrej Vody. Od granicy obszaru chronionego do ruin dotrzesz tylko pieszo lub rowerem.
Czy można dojechać autem do klasztoru św. Katarzyny?
Nie całą drogę. Autem dojedziesz do skraju lasu, dalej znak zakazuje wjazdu. Z Naháča znakowana trasa piesza zajmuje ok. 40 minut.
Kto ufundował klasztor na Katarínce?
Hrabia Krištof Erdődy, właściciel dóbr, wystawił akt fundacyjny 21 grudnia 1618 roku, a w 1619 roku osiedliło się tu pierwszych dwunastu franciszkanów. Klasztor powstał w miejscu starszej gotyckiej kaplicy.
Dlaczego klasztor jest w ruinie?
Cesarz Józef II zlikwidował go w 1786 roku wraz z setkami innych klasztorów. Wyposażenie rozproszono lub utracono, a puste budynki stopniowo niszczały.
Co robi się, by uratować ruiny?
Od 1995 roku młodzi wolontariusze uczestniczą w obozach letnich w duchu średniowiecza. Konserwują mury, szczyt i wieżę, a równolegle trwają badania archeologiczne, historyczne i geofizyczne.
Co jeszcze można zobaczyć w pobliżu Katarínki?
Obok klasztoru znajduje się mała wystawa o wąskotorowej kolei leśnej Małych Karpat. Szlak prowadzi też dalej do ruin zamku Dobrá Voda.
Także w pobliżu
Zamek Dobrá Voda
Dobrá Voda · gotyckie ruiny nazwane od źródeł
6 km stąd
Zamek Ostrý Kameň
Buková · ruiny zamku przy dawnym szlaku handlowym do Pragi
12 km stąd
Mauzoleum Štefánika na Bradle
Bradlo · biały trawertynowy pomnik Jurkoviča z czterema obeliskami
14 km stąd
Wieża miejska w Trnawie
Trnawa · renesansowa wieża z Madonną o dwóch twarzach na szczycie
20 km stąd