Zamek Pławiec: ruiny pogranicznej warowni nad Popradem
Zamek Pławiec (słow. Plavečský hrad) to ruiny zamku na wzgórzu nad wsią Pławiec w powiecie Stará Ľubovňa, na północnym wschodzie Słowacji. Założony około 1294 roku, by strzec brodu na drodze do Polski, stał się później rezydencją renesansową, a w końcu klasycystyczną. Pożar w 1856 roku zakończył jego życie, dziś jest jedną z klimatycznych ruin doliny Popradu.
W 1715 roku cesarz kazał burzyć stare zamki, a Pławiec trafił na listę jako gniazdo buntowników. Właściciele przekonali komisję, że to wygodna rezydencja, i mury ocalały.
Historia Zamku Pławiec
Zamek Pławiec po raz pierwszy wspomniano pisemnie w 1294 roku pod nazwą Palocha. Zbudował go, według słowackiej relacji własnym kosztem, spiski szlachcic Arnold, syn Ditricha, aby strzec brodu na drodze do Polski. Od początku był z kamienia, a jego rdzeniem była masywna wieża mieszkalna o wymiarach ok. 9 na 8 metrów, z murami grubości 3 metrów, stojąca na najwyższym punkcie wzgórza. Według tradycji nazwa wywodzi się od Połowców (słow. Plavci), których węgierscy królowie zapraszali do pilnowania granic. Zamek stał się własnością królewską, a w 1317 roku Karol I podarował go rodowi Drugethów. Polska Wikipedia podaje inne wersje początków zamku i wymienia wśród jego pierwszych właścicieli Jana Muskatę, biskupa krakowskiego, w latach 1301–1320.
Po wygaśnięciu Drugethów król Zygmunt Luksemburski oddał zamek w 1366 roku Bebekom, którzy około 1427 roku posiadali całe dobra. W XV wieku warownia wciągnięta została w wojny husyckie: w latach 1449–1458 władali nią bracia czescy pod wodzą Petra Aksamita. Po ich wypędzeniu Zápolyowie kazali zamek na nowo ufortyfikować, a w 1505 roku przeszedł on kupnem na własność Horváthów, którzy od miejsca zaczęli nazywać się Horváth-Palocsay. W czasie powstania Jerzego I Rakoczego zamek stał po stronie powstańców.
W XVI wieku rodzina przebudowała zamek w stylu renesansowym, a w XVII wieku nastąpiła kolejna rozległa rozbudowa. Opis z 1644 roku wymienia oprócz wieży pałac ze skrzydłem reprezentacyjnym, dom pański i kuchnię, kaplicę, stary pałac, dwie baszty i dom ślusarza, a pod wzgórzem folwark. Powstała wygodna rezydencja, która zastąpiła średniowieczną twierdzę. To uratowało zamek w 1715 roku, gdy cesarz Karol VI nakazał burzenie warowni: właściciele przekonali komisję, że Pławiec jest budynkiem mieszkalnym, a nie obronnym.
Ostatnia przebudowa w 1830 roku nadała części mieszkalnej wygląd klasycystycznej rezydencji, lecz wybicie dużych okien w starych murach naruszyło statykę budowli. Palocsayowie opuścili zamek i przenieśli się do dworu, który zbudowali przy Pławcu. W 1856 roku cały zespół strawił pożar, a w 1857 roku ród wygasł. Opuszczony zamek powoli popadał w ruinę, a w latach 90. XX wieku zawaliły się mury dawnego pałacu, pozostawiając tylko fragmenty skrzydła mieszkalnego i basztę. Od 2014 roku zamek jest odnawiany i częściowo odbudowywany; w pierwszym etapie odnowiono ścianę południowo-wschodnią.
Ciekawostki o Zamku Pławiec
- Zamek zawdzięcza ocalenie w 1715 roku sprytnemu argumentowi: uznano go za budynek mieszkalny, a nie warownię, więc uniknął cesarskiego nakazu burzenia starych zamków.
- Nazwa Pławiec ma pochodzić od słowiańskiej nazwy Połowców (Plavci), ludu, który węgierscy królowie zapraszali w XI i XII wieku do strzeżenia granic.
- Pierwotna warownia składała się z jednej masywnej wieży o wymiarach ok. 9 na 8 metrów i murach grubości 3 metrów, wzniesionej na najwyższym punkcie wzgórza.
- Kosztowne renesansowe i późniejsze przebudowy paradoksalnie przyspieszyły koniec zamku: okazały pałac z wielkimi oknami nie oparł się pogodzie.
- Od 2013 roku w Pławcu odbywa się Dzień Zamku Pławiec, wydarzenie kulturalne dla publiczności organizowane przez miejscowe stowarzyszenie.
- Obok ruin stoi mauzoleum dawnych właścicieli z murowanym krzyżem.
Wycieczki w pobliżu: Zamek Pławiec
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Zamku Pławiec
- Ruiny stoją na wzgórzu na wysokości ok. 549 m n.p.m., nad prawym brzegiem Popradu; między rzeką a wzgórzem biegnie droga krajowa nr 77, od której prowadzi ścieżka w górę.
- Do dziś zachowały się wysokie mury skrzydła mieszkalnego, ściana południowo-wschodnia z okrągłą basztą oraz obronna baszta artyleryjska po północnej stronie dawnego zamku. Obiekt jest odnawiany, więc niektóre części mogą być ogrodzone lub zmieniać się.
- Obok ruin znajduje się mauzoleum dawnych właścicieli. Należy zachować tam ciszę, to miejsce pochówku.
- Wizytę można połączyć z Zamkiem Lubowelskim (ok. 13 km), a stare miasta Spisza z tej strony leżą 30 km i dalej. Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny otwarcia i stan obiektu.
- We wsi Pławiec stoi kościół św. Małgorzaty, który pojawia się wśród zdjęć miejscowości.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Zamek Pławiec
Zdjęcia: Zamek Pławiec
Pytania
Gdzie leży Zamek Pławiec i jak dojechać?
Ruiny stoją na wzgórzu nad wsią Pławiec w powiecie Stará Ľubovňa na północnym wschodzie Słowacji. Od drogi krajowej nr 77 biegnącej wzdłuż Popradu prowadzi do nich ścieżka.
Jak stary jest Zamek Pławiec?
Pierwsza wzmianka pisemna pochodzi z 1294 roku, gdy zapisano go jako Palocha. Zbudowano go jako pograniczną warownię strzegącą brodu na drodze do Polski.
Dlaczego Zamek Pławiec nie został zburzony w 1715 roku?
Po powstaniu Rakoczego cesarz nakazał burzenie starych zamków. Właściciele przekonali komisję, że Pławiec stał się rezydencją, a nie twierdzą, więc go oszczędzono.
Co stało się z zamkiem po 1856 roku?
W 1856 roku pożar zniszczył cały zespół, a w 1857 roku wygasł ród Palocsayów. Zamek popadał w ruinę, aż w latach 90. XX wieku zawaliły się mury dawnego pałacu.
Czy zamek jest odnawiany?
Tak. Od 2014 roku zamek jest odnawiany i częściowo odbudowywany. W pierwszym etapie odnowiono ścianę południowo-wschodnią, a drugi etap przewiduje naprawę sąsiedniej baszty.
Kto był właścicielem Zamku Pławiec?
Wśród właścicieli byli Drugethowie od 1317 roku, Bebekowie od 1366 roku, Zápolyowie, a od 1505 roku Horváthowie, później zwani Horváth-Palocsay, których ród wygasł w 1857 roku.
Także w pobliżu
Zamek Lubowelski
Stara Lubowla · zamek, w którym ukryto polskie klejnoty koronne
13 km stąd
Bazylika na Mariánskiej horze
Lewocza · wzgórze, na którym w 1995 roku zebrało się 650 000 ludzi
30 km stąd
Bazylika św. Idziego w Bardejowie
Bardejów · gotycka bazylika z jedenastoma oryginalnymi ołtarzami
31 km stąd
Bazylika św. Jakuba w Lewoczy
Lewocza · gotycka bazylika z najwyższym drewnianym ołtarzem świata
32 km stąd