Bazylika św. Jakuba w Lewoczy: gotycka świątynia z rekordowym ołtarzem
Bazylika św. Jakuba (słow. Bazilika svätého Jakuba) góruje nad rynkiem w Lewoczy we wschodniej Słowacji, tuż obok renesansowego ratusza. Budowę rozpoczęto w XIV wieku, to drugi co do wielkości kościół kraju i część światowego dziedzictwa UNESCO. Jeden z najlepszych punktów programu, gdy zastanawiasz się, co zobaczyć na Spiszu.
W cichym spiskim mieście stoi ołtarz wysoki na 18,62 metra, wyrzeźbiony w drewnie lipowym przez mistrza, którego imię prawie zaginęło: autorstwo potwierdza tylko malowane epitafium na ścianie.
Historia bazyliki św. Jakuba w Lewoczy
Lewocza po raz pierwszy pojawia się w źródłach jako wieś w dokumencie króla Beli IV z 1249 roku. W 1271 roku była już głównym miastem Sasów spiskich, a w XIV wieku mieszkańcy postanowili zastąpić starszy kościół na rynku znacznie większym. Fragmenty wcześniejszej budowli z około 1280 roku zachowały się w dzisiejszej zakrystii. Budowę rozpoczęto w pierwszej ćwierci XIV wieku od prezbiterium, a nawę sklepiono prawdopodobnie około połowy stulecia. Około 1390–1392 roku od północy dobudowano kaplicę św. Jerzego jako kaplicę grobową mieszczanina z Koszyc, a w 1400 roku trójnawowy kościół z podwyższoną nawą główną był gotowy. Maswerki niektórych okien zdradzają wpływ parlerowskiej tradycji budowlanej epoki luksemburskiej.
Lata około 1500 roku były złotym wiekiem miasta. Po wizycie króla Macieja Korwina w 1474 roku do południowego wejścia dobudowano kruchtę z bogatym sklepieniem gwiaździstym, a nad nią kaplicę zwaną oratorium króla Macieja (1480–1490). Ołtarze fundowały cechy, bractwa i zamożne rodziny, do czego zachęcał też humanistyczny proboszcz Jan Henckel, który nad północną kruchtą wzniósł słynną bibliotekę kościelną. Po 1500 roku w Lewoczy osiadł późnogotycki rzeźbiarz Mistrz Paweł i pracował głównie dla tego kościoła. W latach 1507–1517 jego pracownia stworzyła ołtarz główny, dziś najwyższy gotycki ołtarz na świecie, mierzący 18,62 metra.
W 1544 roku miasto przyjęło luteranizm, a kościół przeszedł w ręce protestantów, lecz średniowieczne wyposażenie przetrwało, a w 1622 roku dobudowano emporę organową i bogato zdobione organy. Katolicy odzyskali świątynię w latach 70. XVII wieku, w latach 1706–1710 obie konfesje dzieliły ją między siebie, a od 1710 roku należy już tylko do katolików. Pod koniec XVIII wieku z powodu złego stanu rozebrano górną część wieży, a w połowie XIX wieku zastąpiono ją neogotycką ośmioboczną nadbudową według projektu lewockiego architekta Fridricha Mucka. Od lat 70. XIX wieku kościół gruntownie remontowano, a okna wypełniły witraże. Część dzwonów przetopiono w czasie pierwszej wojny światowej, a nowe odlano w 1925 roku. W latach 1948–1949 przeprowadzono wielką renowację. W 2009 roku świątynia weszła na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a 30 listopada 2015 roku papież Franciszek nadał jej tytuł bazyliki mniejszej.
Ciekawostki o bazylice św. Jakuba
- Ołtarz główny z pracowni Mistrza Pawła, ukończony w 1517 roku, mierzy 18,62 metra i uchodzi za najwyższy drewniany ołtarz świata.
- Wiele scen Męki Pańskiej na ołtarzu opiera się na rycinach Lucasa Cranacha z 1509 roku, a figury dwunastu apostołów w nadstawie są jeszcze starsze, datowane na około 1390 rok.
- Na scenie Ostatniej Wieczerzy w predelli jeden z apostołów ma czapkę typową dla rzemieślników obrabiających drewno, dlatego przypuszcza się, że to autoportret Mistrza Pawła. To tylko domysł, nie udowodniony fakt.
- Malowane epitafium Margity Urbanovič, krewnej Mistrza Pawła, to jedyne współczesne świadectwo wskazujące go jako twórcę ołtarza głównego.
- Rzeźby ołtarza Narodzenia przez około 200 lat ukrywano w ratuszu w czasie niepokojów religijnych, a dziś są częścią barokowego ołtarza.
- Budowniczy organów Hans Hummel spadł w 1630 roku z rusztowania i zginął; organy dokończył Juraj Nitrovský, a były wtedy największymi w Królestwie Węgierskim.
Wycieczki w pobliżu: Bazylika św. Jakuba w Lewoczy
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie bazyliki św. Jakuba
- W kościele jest 18 ołtarzy; poza ołtarzem głównym warto poszukać ołtarza czterech Janów, ołtarza św. Anny i ołtarza Vir Dolorum związanego z królem Maciejem Korwinem i jego żoną Beatrycze.
- Średniowieczne malowidła ścienne zachowały się w prezbiterium i na północnej ścianie, w tym długi cykl scen z legendy o św. Dorocie z około 1400 roku.
- Wieża, którą miasto dawniej wykorzystywało jako punkt obserwacji przeciwpożarowej, jest dostępna dla zwiedzających i oferuje widok na historyczne centrum. Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny otwarcia.
- Kościół stoi w centrum Lewoczy obok ratusza, więc łatwo połączyć go ze spacerem po starym mieście. W pobliżu znajdziesz na tej stronie także kościół ewangelicki A. W. w Lewoczy oraz miejsce pielgrzymkowe Mariánska hora, oddalone o ok. 2 km.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Bazylika św. Jakuba w Lewoczy
Zdjęcia: Bazylika św. Jakuba w Lewoczy
Pytania
Gdzie leży bazylika św. Jakuba w Lewoczy i jak do niej dojść?
Bazylika stoi na rynku w centrum Lewoczy, w regionie Spisz we wschodniej Słowacji, obok renesansowego ratusza. Z każdego miejsca starego miasta to krótki spacer.
Czym wyróżnia się ołtarz w kościele św. Jakuba?
Ołtarz główny z pracowni Mistrza Pawła z lat 1507–1517 ma 18,62 metra wysokości i uchodzi za najwyższy drewniany ołtarz świata. Każda z głównych figur jest wykonana z jednego kawałka drewna lipowego.
Kiedy zbudowano kościół?
Budowę rozpoczęto w pierwszej ćwierci XIV wieku, a trójnawowy kościół ukończono około 1400 roku. W kolejnych stuleciach dodano kruchty, kaplice, ołtarze, a w XIX wieku neogotycką nadbudowę wieży.
Czy kościół należy do światowego dziedzictwa UNESCO?
Tak. Dzięki swoim skarbom jest częścią obiektu UNESCO Lewocza, Zamek Spiski i związane z nimi zabytki kultury, wpisanego w 2009 roku. Jest też słowackim zabytkiem narodowym.
Dlaczego kościół nazywa się bazyliką?
W dniu 30 listopada 2015 roku papież Franciszek nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej. Sama budowla jest gotycką trójnawową pseudobazyliką.
Czy można wejść na wieżę kościoła św. Jakuba?
Tak, wieża jest od kilku lat dostępna dla zwiedzających i oferuje widok na historyczne centrum Lewoczy. Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny otwarcia.
Także w pobliżu
Kościół ewangelicki w Lewoczy
Lewocza · luterański kościół z kopułą na planie krzyża greckiego
150 m stąd
Bazylika na Mariánskiej horze
Lewocza · wzgórze, na którym w 1995 roku zebrało się 650 000 ludzi
2 km stąd
Zamek Pławiec
Pławiec · ruiny, które w 1715 uniknęły rozbiórki
32 km stąd
Zamek Lubowelski
Stara Lubowla · zamek, w którym ukryto polskie klejnoty koronne
33 km stąd