Kościół ewangelicki w Lewoczy: klasycystyczna świątynia na rynku
Kościół ewangelicki w Lewoczy (Evanjelický a. v. kostol) to klasycystyczna świątynia luterańska na południowym końcu rynku, Námestie Majstra Pavla, niedaleko ratusza. Zbudowany w pierwszej połowie XIX wieku na planie krzyża greckiego, pod wielką kopułą, opowiada historię protestantów w spiskim mieście, od drewnianych kościołów za murami po budowlę w samym sercu starówki. To wygodny przystanek dla każdego, kto szuka, co zobaczyć w Lewoczy.
Lewoccy luteranie musieli kiedyś zbudować swój kościół z drewna poza murami miasta; wielka świątynia z kopułą na rynku powstała dopiero po patencie tolerancyjnym.
Historia kościoła ewangelickiego w Lewoczy
Reformacja przyjęła się w królewskich wolnych miastach Spisza wkrótce po swoich początkach na początku XVI wieku, a do końca stulecia Lewocza (niem. Leutschau) była miastem protestanckim. W czasie kontrreformacji protestanci utracili wszystkie kościoły. Na mocy uchwał sejmu w Šoproni z 1681 roku gmina luterańska otrzymała zgodę na budowę kościoła poza murami miasta, tak zwanego kościoła artykularnego, nazwanego od artykułów 25 i 26 tego sejmu.
Pierwszy drewniany kościół artykularny zbudowano w latach 1687–1688 na miejscu dzisiejszego cmentarza ewangelickiego, na południowy wschód od Bramy Menhardzkiej. Spłonął w 1709 roku podczas oblężenia miasta, a w latach 1712–1713 zastąpiła go nowa drewniana budowla w tym samym miejscu. Dopiero patent tolerancyjny cesarza Józefa II z 1781 roku pozwolił w końcu wznieść kościół wewnątrz miasta. W 1823 roku zbór kupił działkę na rynku, na miejscu dawnych jatek rzeźniczych.
Architektem był Anton Povolný, który w tym samym klasycystycznym stylu zaprojektował też Dom Komitatu (Župný dom, 1802–1822). Mimo licznych trudności budowę rozpoczęto w 1825 roku, a pieniądze zbierano m.in. ze sprzedaży Biblii drukowanych w mieście. Kościół zaplanowano jako krzyż grecki z wielką kopułą na ośmiobocznym bębnie, z wysokimi, półkoliście zamkniętymi oknami między pilastrami. Poświęcono go w 1837 roku, a stary kościół artykularny rozebrano rok później.
Ze starego drewnianego kościoła do nowego budynku przeniesiono kilka przedmiotów: trzynaście obrazów, ambonę z końca XVII wieku, chrzcielnicę z 1714 roku, żelazny krzyż i krzyż barokowy oraz barokowe organy z 1697 roku, dar kupca Johanna Ujházego. W 1932 roku zbór nabył większe organy firmy Rieger. W kościele przechowywane są także archiwum i biblioteka dawnego liceum ewangelickiego. Historię zboru uzupełniają inne budynki w okolicy, od dawnego seminarium i plebanii po szpital, sierociniec i cmentarz za murami.
Ciekawostki o kościele ewangelickim w Lewoczy
- Pierwszy luterański kościół w Lewoczy musiał stać poza murami miasta: taka była zasada dla „kościołów artykularnych”, dozwolonych po sejmie w Šoproni w 1681 roku.
- Część pieniędzy na nowy kościół pochodziła ze sprzedaży Biblii drukowanych w samej Lewoczy.
- Wielki obraz ołtarzowy przedstawia Chrystusa kroczącego po wodzie; jest częścią klasycystycznego ołtarza kościoła.
- Barokowe organy z 1697 roku z 13 rejestrami ofiarował kupiec Johann Ujházi, a z dawnego drewnianego kościoła przeniesiono je tutaj; dziś stoją na bocznej emporze i już się na nich nie gra, choć zachowały się niemal wszystkie piszczałki.
- Budynek seminarium na rynku, dawniej Hainov dom, przypadł gminie luterańskiej w 1796 roku, a w latach 40. XIX wieku stał się ostoją słowackiego ruchu narodowego wśród zwolenników Ľudovíta Štúra; dziś mieszczą się w nim sale wystawowe Muzeum Spiskiego.
- Na plebanii przy ulicy Vysoká zachowały się ławki i inne przedmioty z kościoła ewangelickiego w Dvorcach, pobliskiej wsi, która zniknęła w latach 50. XX wieku przy tworzeniu poligonu Javorina.
Wycieczki w pobliżu: Kościół ewangelicki w Lewoczy
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie kościoła ewangelickiego w Lewoczy
- Kościół stoi na rynku, więc łatwo włączyć go w spacer po starówce razem z ratuszem i pobliskim kościołem św. Jakuba.
- We wnętrzu zwróć uwagę na klasycystyczny ołtarz, ambonę i chrzcielnicę przeniesione ze starego kościoła, trzy empory oraz dwa instrumenty organowe, barokowy na bocznej emporze i większy z 1932 roku.
- Z historią kościoła związane są seminarium przy tym samym rynku, dziś miejsce wystaw Muzeum Spiskiego, oraz plebania. Cmentarz ewangelicki za wschodnimi murami zachował bramę z 1722 roku i jednonawowy kościół z 1895 roku.
- Kościół jest miejscem nabożeństw żywej wspólnoty, dlatego uszanuj nabożeństwa i ewentualne ograniczenia wstępu. Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny otwarcia.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Kościół ewangelicki w Lewoczy
Zdjęcia: Kościół ewangelicki w Lewoczy
Pytania
Gdzie jest kościół ewangelicki w Lewoczy?
Stoi na południowym końcu rynku w Lewoczy, Námestie Majstra Pavla, niedaleko ratusza. Lewocza leży na Spiszu we wschodniej Słowacji.
Kiedy zbudowano kościół ewangelicki w Lewoczy?
Budowę rozpoczęto w 1825 roku według planów Antona Povolnego, a kościół poświęcono w 1837 roku. Zastąpił dwa starsze drewniane kościoły, które stały poza murami miasta.
W jakim stylu jest kościół ewangelicki w Lewoczy?
Jest klasycystyczny, na planie krzyża greckiego z wielką kopułą. Wysokie, półkoliście zamknięte okna oddzielają pilastry.
Czym jest kościół artykularny?
Kościół artykularny to drewniany kościół luterański, który protestanci w Królestwie Węgier mogli budować po sejmie w Šoproni w 1681 roku, zwykle poza murami miast. Pierwszy taki kościół w Lewoczy pochodzi z lat 1687–1688.
Co można zobaczyć w kościele?
We wnętrzu jest klasycystyczny ołtarz z obrazem Chrystusa kroczącego po wodzie, ambona z końca XVII wieku, chrzcielnica z 1714 roku, trzy empory i dwa instrumenty organowe. Przechowywane są tu też biblioteka i archiwum dawnego liceum ewangelickiego.
Czy w Lewoczy są inne obiekty luterańskie?
Tak, z kościołem i gminą luterańską związane są dawne seminarium na rynku, plebania przy ulicy Vysoká oraz cmentarz ewangelicki za wschodnimi murami.
Także w pobliżu
Bazylika św. Jakuba w Lewoczy
Lewocza · gotycka bazylika z najwyższym drewnianym ołtarzem świata
150 m stąd
Bazylika na Mariánskiej horze
Lewocza · wzgórze, na którym w 1995 roku zebrało się 650 000 ludzi
2 km stąd
Zamek Pławiec
Pławiec · ruiny, które w 1715 uniknęły rozbiórki
32 km stąd
Zamek Lubowelski
Stara Lubowla · zamek, w którym ukryto polskie klejnoty koronne
33 km stąd