Katedra greckokatolicka św. Jana Chrzciciela w Preszowie
Katedra św. Jana Chrzciciela stoi przy ulicy Hlavnej w historycznym centrum Preszowa, w północno-wschodniej Słowacji. To archikatedra Słowackiego Kościoła greckokatolickiego, z barokowym wyglądem, biało-złotym ikonostasem i grobami dwóch błogosławionych biskupów. Łatwy i wart zobaczenia przystanek w mieście, przez które wielu tylko przejeżdża.
Z kaplicy szpitalnej z XIV wieku wyrosła siedziba arcybiskupa: barokowy kościół w Preszowie kryje dziś kopię Całunu Turyńskiego i biskupa męczennika.
Historia katedry św. Jana Chrzciciela w Preszowie
Historia zaczyna się w XIV wieku, gdy w Preszowie stała kaplica służąca sąsiedniemu szpitalowi. Wkrótce przebudowano ją na jednonawowy kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, położony na skraju miasta. W kolejnych stuleciach przeszedł w ręce minorytów, którzy rozbudowali obok klasztor. W połowie XVIII wieku, od 1753 roku, kościół przebudowano w stylu barokowym pod kierunkiem miejscowego budowniczego Gašpara Urlespachera. Nawę wydłużono, po stronie zachodniej dobudowano nowe prezbiterium, a stare zamieniono w chór. Rzeźby św. Stefana i św. Władysława wykonał koszycki rzeźbiarz Jozef Hartmann. Z pierwotnej średniowiecznej budowli zachowało się jedynie sklepienie sieciowe nad chórem.
W 1787 roku cesarz Józef II zlikwidował zakony kontemplacyjne, w tym minorytów, a kościół i zabudowania klasztorne przeszły w ręce miasta. Zniszczone przez pożar, służyły następnie jako magazyny wojskowe. Drugie życie budowli zaczęło się wraz z Kościołem greckokatolickim. W 1790 roku Preszów stał się siedzibą wikariuszy biskupa mukaczewskiego, a po utworzeniu eparchii preszowskiej, zatwierdzonej w 1818 roku, kościół uzyskał rangę katedry. Do nawy dobudowano dwie kaplice boczne, a w nowym wejściu trzecią, farską, zaś biskup Jozef Gaganec w latach 1846–1848 dostosował wnętrze do obrządku wschodniego. W 1865 roku podwyższono wieżę.
XX wiek przyniósł trudne czasy. W 1950 roku władze Czechosłowacji zlikwidowały Kościół greckokatolicki, uwięziły większość duchowieństwa i próbowały zmusić wiernych do przejścia na prawosławie, a katedrę przejęła cerkiew prawosławna. Grekokatolicy wrócili do niej w 1968 roku, w czasie Praskiej Wiosny. W latach 1977–1980 przeprowadzono gruntowną renowację. Od 1990 roku w sarkofagu w jednej z kaplic spoczywają szczątki biskupa Pawła Piotra Gojdicza, męczennika za wiarę, a w krypcie pochowano wielu dostojników Kościoła greckokatolickiego, w tym biskupa pomocniczego Wasyla Hopkę. Obaj są błogosławionymi Kościoła katolickiego. W 1995 roku modlił się tu papież Jan Paweł II podczas pielgrzymki na Słowację.
Dnia 30 stycznia 2008 roku papież Benedykt XVI ustanowił greckokatolicką metropolię preszowską, a kościół uzyskał rangę archikatedry. Do jego skarbów należy wierna kopia Całunu Turyńskiego, którą katedra posiada od 2003 roku jako dar archidiecezji turyńskiej, a także relikwie Krzyża Świętego i relikwie kilku świętych, w tym św. Jana Chrzciciela, patrona świątyni.
Ciekawostki o katedrze św. Jana Chrzciciela
- Szczyt barokowej fasady zdobi malowana scena chrztu Jezusa przez Jana Chrzciciela, świętego, któremu poświęcona jest katedra.
- Katedra posiada wierną kopię Całunu Turyńskiego, podarowaną w 2003 roku przez archidiecezję turyńską.
- Ze średniowiecznego kościoła zachowała się tylko jedna część: sklepienie sieciowe nad chórem, w dawnym prezbiterium.
- Biało-złoty ikonostas z pierwszej połowy XIX wieku wykonali snycerz Juraj Román i wiedeński malarz Albert Fikos, a ikony namalowali miejscowi artyści Jozef Miklossy i Michal Mankovics.
- W kaplicy farskiej znajduje się XVIII-wieczna rzeźba Czarnej Madonny z emaliowanymi koronami wykonanymi przez złotnika Jána Szylassyego.
- Papież Jan Paweł II modlił się w katedrze w 1995 roku podczas pielgrzymki na Słowację.
Wycieczki w pobliżu: Katedra greckokatolicka św. Jana Chrzciciela
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie katedry św. Jana Chrzciciela w Preszowie
- Zwróć uwagę na pięcioosiową barokową fasadę z ozdobnym portalem i kwadratową wieżę zegarową, podwyższoną w 1865 roku.
- We wnętrzu nawy zobaczysz rokokowe freski z 1757 roku z czterema scenami z życia św. Jana Chrzciciela, dzieło nieznanego malarza z Koszyc.
- Centralnym punktem wnętrza jest biało-złoty ikonostas oraz XVIII-wieczna ambona z obrazami Mikuláša Jordána.
- Katedra jest miejscem kultu, dlatego odwiedzaj ją w ciszy i z szacunkiem; aktualne godziny otwarcia i nabożeństw sprawdź przed wyjazdem.
- Historyczne centrum Preszowa z długą główną ulicą i placami leży tuż za progiem.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Katedra greckokatolicka św. Jana Chrzciciela
Zdjęcia: Katedra greckokatolicka św. Jana Chrzciciela
Pytania
Czym jest katedra św. Jana Chrzciciela w Preszowie?
To greckokatolicka archikatedra w Preszowie, siedziba arcybiskupa i kościół macierzysty Słowackiego Kościoła greckokatolickiego. Budynek jest w przeważającej części barokowy, przebudowany w XVIII wieku.
Gdzie znajduje się katedra?
Stoi przy ulicy Hlavnej w południowej części starego miasta w Preszowie, w północno-wschodniej Słowacji.
Kto jest pochowany w katedrze?
Błogosławiony biskup Paweł Piotr Gojdicz spoczywa w sarkofagu w jednej z kaplic, a w krypcie pochowany jest błogosławiony Wasyl Hopko i inni dostojnicy Kościoła greckokatolickiego.
Czy jest tu kopia Całunu Turyńskiego?
Tak. Katedra posiada wierną kopię od 2003 roku, podarowaną przez archidiecezję turyńską we Włoszech.
Kiedy kościół stał się katedrą?
Katedrą stał się po utworzeniu eparchii preszowskiej, zatwierdzonej w 1818 roku, a archikatedrą po ustanowieniu metropolii w 2008 roku.
Co warto zobaczyć w środku?
Biało-złoty ikonostas, rokokowe freski stropowe z 1757 roku, XVIII-wieczną ambonę i Czarną Madonnę w kaplicy farskiej.
Także w pobliżu
Zamek Szaryski
Veľký Šariš · rozległa ruina z 14 basztami i widokiem na Tatry
8 km stąd
Nadajnik Dubník
Slanské vrchy · maszt 318 m, najwyższa budowla Słowacji
18 km stąd
Kaplica św. Rozalii w Koszycach
Koszyce · ośmioboczna barokowa kaplica wzniesiona po dżumie
29 km stąd
Greckokatolicka katedra Narodzenia Bogurodzicy w Koszycach
Koszyce · neoromańska katedra, którą odebrano wiernym
30 km stąd