Kaplica św. Rozalii w Koszycach: barokowa kaplica wotywna
Kaplica św. Rozalii (słow. Morová kaplnka sv. Rozálie) stoi na cmentarzu Rozália w koszyckiej dzielnicy Košice-Sever, u stóp wzgórza Červený breh. Ta niewielka, ośmioboczna barokowa kaplica z lat 1714–1715 upamiętnia epidemię dżumy i jest cichym przystankiem z dala od gwarnego centrum największego miasta wschodniej Słowacji.
Gdy na początku XVIII wieku do Koszyc dotarła dżuma, miasto odpowiedziało kaplicą św. Rozalii, patronki od zarazy. Trzy wieki później, w czasie covidu, trafiła tu jej relikwia.
Historia kaplicy św. Rozalii w Koszycach
W pierwszej dekadzie XVIII wieku Koszyce nawiedziła ciężka epidemia dżumy. Źródła podają nieco różne lata, mniej więcej od 1707 do 1711, a polska Wikipedia dodaje, że zmarła mniej więcej połowa mieszkańców. Już w 1710 roku rada miejska postanowiła wznieść kaplicę ku pamięci ofiar. Na patronkę wybrano św. Rozalię, świętą pustelnicę, która według tradycji urodziła się w rodzinie książęcej i jest czczona jako orędowniczka od zarazy. Polskie źródło przypisuje inicjatywę jezuitom.
Budowę rozpoczęto 18 czerwca 1714 roku u stóp wzgórza Červený breh, obok cmentarza. Pracami kierował mistrz cechowy Tamás Tornyossy, wśród twórców wymienia się też J. Gorescha, a wnętrze ozdobili rzeźbiarz Ján Ernest Widman i Hans Gönnerth. Kaplicę konsekrowano w 1715 roku. Kilka lat później, w 1730 roku, dobudowano pustelnię pw. św. Władysława dla zakonników opiekujących się kaplicą i okolicą. W 1762 roku papież Klemens XIII nadał kaplicy odpusty, a biskup Károly Esterházy wyznaczył na dzień odpustu święto św. Rozalii, 4 września, lub następującą po nim niedzielę.
Najstarsza wzmianka o pochówkach wokół kaplicy pochodzi z 6 października 1764 roku. W 1765 roku odnowiono dach, odmalowano ściany i poświęcono dwa dzwony. W 1807 roku budynek przejęło wojsko i urządziło w nim skład prochu, a następnie szpital polowy i spichlerz, aż w 1819 roku wrócił w ręce miasta i został ponownie konsekrowany. W 1820 roku przeprowadzono remont. Gruntowna przebudowa nastąpiła w 1898 roku według projektu Jána Balogha, który odbudował wieżę, dodał nową klatkę schodową i utworzył kaplicę Grobu Pańskiego, obecnie pw. Matki Bożej z Lourdes. Odnowiono i uzupełniono też wnętrze.
W 1916 roku jeden z dzwonów wieży przetopiono na cele wojenne. Kaplicą opiekowali się najpierw pustelnicy, później zajęły się nią zamożniejsze rodziny koszyckie, które wybrały sąsiedni cmentarz na miejsce pochówku. Dziś kaplica służy głównie obrzędom pogrzebowym, a w uroczystość Wszystkich Świętych odprawia się tu mszę żałobną za zmarłych. 6 września 2020 roku, w czasie pandemii covid-19, umieszczono w kaplicy relikwię św. Rozalii, współczesne echo powodu, dla którego ją zbudowano.
Ciekawostki o kaplicy św. Rozalii w Koszycach
- Kaplica jest budowlą wotywną: rada miejska zdecydowała o niej już w 1710 roku, gdy epidemia była jeszcze świeżym wspomnieniem, a prace ruszyły w 1714 roku.
- Św. Rozalię zwykle przedstawia się śpiącą w jaskini wśród kwitnących róż. Tu barokowa figura leżącej świętej spoczywa w przeszklonej niszy w mensie ołtarza.
- Malowidło na sklepieniu przedstawia Boga opiekującego się Ziemią, a na ścianach wciąż widać ślady pierwotnej polichromii z początku XVIII wieku.
- Po bokach ołtarza stoją figury św. Rocha i św. Sebastiana, tradycyjnych orędowników od zarazy, a siedząca postać we wnęce drzewa ma przedstawiać pustelnika ze Zoboru.
- Przez pewien czas budynek służył wojsku: w 1807 roku stał się składem prochu, potem szpitalem polowym i spichlerzem, zanim w 1819 roku wrócił do miasta.
- Kaplicę otacza około trzyhektarowy cmentarz z mniej więcej dwoma tysiącami nagrobków, z których wiele jest zabytkowych.
Wycieczki w pobliżu: Kaplica św. Rozalii w Koszycach
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie kaplicy św. Rozalii w Koszycach
- Kaplica to zwarty ośmiobok z niską dwukondygnacyjną wieżą od zachodu; w przyziemiu wieży mieści się kruchta wejściowa, a na piętrze empora. Wieżę wieńczy cebulasty hełm.
- We wnętrzu zwróć uwagę na ołtarz główny z Madonną, leżącą figurę św. Rozalii w przeszklonej niszy, świętych Rocha i Sebastiana oraz malowidło przedstawiające Boga opiekującego się Ziemią.
- Kaplica stoi na czynnym cmentarzu, dlatego należy zachować ciszę i szacunek, zwłaszcza podczas pogrzebów i w okolicach Wszystkich Świętych. Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny otwarcia.
- Wizytę można połączyć z innymi koszyckimi zabytkami na tej stronie, takimi jak Wieża św. Urbana, kaplica św. Michała, Pałac Arcybiskupi i kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, wszystkie w odległości ok. 2 km.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Kaplica św. Rozalii w Koszycach
Zdjęcia: Kaplica św. Rozalii w Koszycach
Pytania
Gdzie znajduje się kaplica św. Rozalii w Koszycach?
Stoi na cmentarzu Rozália w koszyckiej dzielnicy Košice-Sever, u stóp wzgórza zwanego Červený breh.
Dlaczego zbudowano kaplicę św. Rozalii?
Zbudowano ją w latach 1714–1715 jako pomnik ofiar epidemii dżumy, która dotknęła Koszyce na początku XVIII wieku. Na patronkę wybrano św. Rozalię, bo wzywa się ją przeciw zarazie.
Jak wygląda kaplica?
To barokowa kaplica na regularnym planie ośmiokąta z niską wieżą od zachodu, w której znajdują się wejście i empora. Wewnątrz są ołtarz główny, leżąca figura św. Rozalii i malowidło przedstawiające Boga opiekującego się Ziemią.
Kim była św. Rozalia?
Św. Rozalia była pustelnicą, która opuściła zamożną rodzinę i żyła w samotności; według źródeł zmarła 4 września 1166 roku. Jest czczona jako orędowniczka od zarazy.
Czy kaplica jest nadal używana?
Tak. Służy głównie obrzędom pogrzebowym, a w uroczystość Wszystkich Świętych odprawia się tu mszę za zmarłych. W XVIII wieku wyznaczono też dzień odpustu na święto św. Rozalii, 4 września lub następującą po nim niedzielę.
Kto przebudował kaplicę w 1898 roku?
Przebudowę w 1898 roku prowadził Ján Balogh. Odbudowano wieżę, dodano nową klatkę schodową, a wnętrze odnowiono i uzupełniono.
Także w pobliżu
Greckokatolicka katedra Narodzenia Bogurodzicy w Koszycach
Koszyce · neoromańska katedra, którą odebrano wiernym
2 km stąd
Wieża Urbana
Koszyce · dzwonnica z dzwonem, który przetrwał pożar
2,5 km stąd
Pałac Arcybiskupi w Koszycach
Koszyce · rokokowy pałac, w którym mieszkał cesarz
2,5 km stąd
Kościół św. Michała w Koszycach
Koszyce · gotycka kaplica cmentarna ze średniowiecznym ossuarium
2,5 km stąd