Wieża Urbana: koszycka dzwonnica obok katedry
Wieża Urbana (słow. Urbanova veža) to wolno stojąca dzwonnica Katedry św. Elżbiety w historycznym centrum Koszyc na wschodniej Słowacji. Poświęcona świętemu Urbanowi, patronowi winiarzy, ma manierystyczny trzon, barokową cebulastą kopułę i arkady ze starymi nagrobkami. To łatwy i satysfakcjonujący punkt dla każdego, kto szuka, co zobaczyć w Koszycach poza główną ulicą.
Wielki dzwon Urban odlano w Koszycach w 1557 roku po pożarze miasta, który stopił jego poprzedników, a w 1966 roku zniszczył go kolejny ogień. Dziś stoi złożony na nowo przed swoją wieżą.
Historia Wieży Urbana
Wieża Urbana stoi obok Katedry św. Elżbiety w sercu Koszyc i powstała jako jej wolno stojąca dzwonnica. Co do jej wieku źródła się różnią. Starsze opisy mówią o gotyckiej wieży z XIV wieku, ale słowacka Wikipedia umieszcza jej budowę w drugiej połowie XVI wieku, a badania konserwatorskie przed renowacją w 2020 roku miały wykluczyć średniowieczne pochodzenie. Pewne jest, że w 1556 roku przez Koszyce przeszedł wielki pożar, w którym spłonęły katedra i wieża, a dzwony się stopiły. W 1557 roku ludwisarz Franciscus Illenfeld z Ołomuńca odlał ogromny nowy dzwon, nazwany Urban od patrona winiarzy, i zawieszono go w wieży.
W 1628 roku budowniczy Martin Lindtner z Preszowa przebudował wieżę w stylu manierystycznym. Trzyczęściowa marmurowa tablica z herbem miasta nad wejściem do dziś przypomina tę przebudowę i wymienia ówczesnego sędziego oraz przysięgłych. W 1775 roku piramidalny dach zwieńczono barokową cebulastą kopułą z metalowym krzyżem, który stoi tam do dzisiaj. Na początku XIX wieku wieża otrzymała niewielki zwieńczający daszek w stylu empire, a u jej podstawy stłoczyły się małe sklepiki.
Sklepiki usunięto w latach 1911–1912 i zastąpiono reprezentacyjnymi arkadami. Chronią one nagrobki pochodzące z katedry i z pobliskiego zlikwidowanego średniowiecznego cmentarza, wmurowane w mury parteru; kilka źródeł wymienia ich 36. Arkady dobudowywano także w latach wojny 1943–1944. W 1970 roku wieżę, katedrę i kaplicę św. Michała uznano wspólnie za narodowy zabytek kultury.
W 1966 roku wybuchł kolejny pożar, który zniszczył dach i dzwon Urban; w latach 1967–1971 wieżę odbudowano do obecnej postaci. W 1977 roku Muzeum Wschodniosłowackie urządziło tu ekspozycję artystycznego odlewnictwa. Po restytucji w 1994 roku wieża wróciła do pierwotnego właściciela, czyli Kościoła, który wynajmuje jej wnętrze: najpierw działał tam bar, a od 2004 roku muzeum figur woskowych postaci z dziejów Koszyc, później zamknięte. Dawny dzwon, poskładany z kawałków, od 1989 roku jest wystawiony przed wieżą, a funkcjonalna kopia, odlana w 1996 roku przez pracowników Východoslovenské železiarne jako dar dla miasta, wisi w środku. Odnowa zaplanowana na lata 2020–2021, prowadzona przez organizację non-profit Perly Gotickej cesty i sfinansowana z funduszy unijnych oraz budżetu regionu, nadała wieży nową białą elewację.
Ciekawostki o Wieży Urbana
- Napis na oryginalnym dzwonie cytuje po łacinie Księgę Izajasza (40,6–8): wszelkie ciało jest trawą, a cała jego chwała jak kwiat polny, ale słowo naszego Boga trwa na wieki. Niektóre litery są zatarte, więc nie da się odczytać całego tekstu.
- Dzwon z 1557 roku nie przetrwał pożaru z 1966 roku; poskładano go z kawałków i od 1989 roku stoi przed wieżą, a jego kopia dzwoni w środku.
- W mury parteru wieży wmurowano nagrobki z katedry i ze starego średniowiecznego cmentarza, które chronią arkady z lat 1911–1912.
- Na początku XIX wieku przy podstawie wieży tłoczyły się małe sklepiki, dopóki nie zastąpiły ich arkady.
- Od 2004 roku w wieży mieściło się muzeum figur woskowych osób z dziejów Koszyc, dość nietypowe użycie dzwonnicy katedry.
- Badania konserwatorskie przed renowacją w 2020 roku miały obalić długo powtarzane przekonanie o średniowiecznym pochodzeniu wieży.
Wycieczki w pobliżu: Wieża Urbana
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Wieży Urbana
- Wieża stoi tuż obok Katedry św. Elżbiety; w pobliżu jest kaplica św. Michała, a wszystkie trzy obiekty uznano wspólnie za narodowy zabytek kultury.
- Zwróć uwagę na marmurową tablicę z herbem miasta nad wejściem, arkady ze starymi nagrobkami i oryginalny dzwon Urban wystawiony przed wieżą.
- Wieża służyła już jako przestrzeń wystawiennicza i muzeum figur woskowych, ale źródła opisują ją czasem jako pustą, dlatego przed wyjazdem sprawdź na miejscu, czy wnętrze jest dostępne.
- W okolicy znajdziesz na tej stronie także kaplicę św. Michała, Pałac Arcybiskupi, kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i kaplicę morową św. Rozalii.
- Koszyce świetnie nadają się na spacery, a wieżę łatwo połączyć z katedrą i starym miastem w jedną przechadzkę.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Wieża Urbana
Pytania
Czym jest Wieża Urbana w Koszycach?
Wieża Urbana to wolno stojąca dzwonnica Katedry św. Elżbiety w Koszycach. Nazwano ją od świętego Urbana, patrona winiarzy, któremu poświęcono jej wielki dzwon.
Jak stara jest Wieża Urbana?
Źródła się różnią: starsze teksty mówią o gotyckiej wieży z XIV wieku, słowacka Wikipedia datuje ją na drugą połowę XVI wieku. Badania przed renowacją w 2020 roku miały wykluczyć średniowieczne pochodzenie.
Co stało się z dzwonem Urban?
Dzwon odlany w 1557 roku zniszczył pożar w 1966 roku. Poskładano go z kawałków i od 1989 roku jest wystawiony przed wieżą, a funkcjonalna kopia z 1996 roku wisi w środku.
Dlaczego w murach są nagrobki?
W mury parteru wmurowano stare nagrobki z katedry i z pobliskiego zlikwidowanego średniowiecznego cmentarza. Arkady z lat 1911–1912 powstały także po to, by je chronić.
Czy można wejść do Wieży Urbana?
W wieży działały już bar, ekspozycja odlewnictwa i muzeum figur woskowych, ale źródła opisują ją czasem jako pustą. Przed wizytą sprawdź, czy jest dostępna.
Co jeszcze jest blisko Wieży Urbana?
Tuż obok stoją Katedra św. Elżbiety i kaplica św. Michała, a niedaleko Pałac Arcybiskupi i kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
Także w pobliżu
Pałac Arcybiskupi w Koszycach
Koszyce · rokokowy pałac, w którym mieszkał cesarz
50 m stąd
Kościół św. Michała w Koszycach
Koszyce · gotycka kaplica cmentarna ze średniowiecznym ossuarium
100 m stąd
Greckokatolicka katedra Narodzenia Bogurodzicy w Koszycach
Koszyce · neoromańska katedra, którą odebrano wiernym
350 m stąd
Kaplica św. Rozalii w Koszycach
Koszyce · ośmioboczna barokowa kaplica wzniesiona po dżumie
2,5 km stąd