Kościół św. Katarzyny w Bańskiej Szczawnicy: kościół słowacki
Kościół św. Katarzyny (słow. Kostol svätej Kataríny) zamyka dolną część Placu Świętej Trójcy w centrum Bańskiej Szczawnicy (Banská Štiavnica), na skrzyżowaniu dwóch najważniejszych średniowiecznych ulic miasta. Bogate rodziny górnicze wzniosły go w latach 1488–1491; ta późnogotycka świątynia zwana jest kościołem słowackim i ma sklepienie gwiaździste, kamienną chrzcielnicę i wielkie malowidło Sądu Ostatecznego.
Późnogotycki kościół górniczego miasta po 1658 roku zwano słowackim, a w jego prezbiterium kryje się odkryty dopiero w latach 70. Sąd Ostateczny, jeden z największych tego rodzaju na Słowacji.
Historia kościoła św. Katarzyny w Bańskiej Szczawnicy
Kościół św. Katarzyny zbudowano w latach 1488–1491, a poświęcono w 1500 roku, choć jako rok jego założenia podaje się też 1491. Starsze źródła datują początek budowy nawet na 1443 lub 1444 rok, gdy mieszkańcy Bańskiej Szczawnicy po zniszczeniu starego miasta przenieśli się na teren dzisiejszego miasta. Inwestorami były zapewne zamożne rodziny przedsiębiorców górniczych, właścicieli domów przy Placu Świętej Trójcy. Kaplica św. Anny, zbudowana w 1488 roku, stała się częścią przyszłego kościoła.
Kościół stoi na dość stromym zboczu jako wolnostojąca budowla zamykająca dolną część placu. Ponieważ teren jest pochyły, a kościół leży nad płytkimi sztolniami górniczymi wydrążonymi pod placem, nie było możliwe postawienie rozbudowanego systemu filarów i przypór ani wież. Część obciążenia ścian jedynej nawy przejmuje więc rząd kaplic bocznych wstawionych między przypory. Jedynym akcentem na zewnątrz jest okrągła klatka schodowa i mała sygnaturka, a pod kościołem urządzono kryptę, w której chowano burmistrzów i bogatych mieszczan. Nad portalem zachodnim namalowany herb nosi datę 1555, gdy kościół został parafialnym.
Dzieje budowli to historia zmieniających się wyznań. Od 1580 roku do lat 70. XVII wieku należał do ewangelików, a od 1658 roku odprawiano w nim msze po słowacku, stąd nazwa kościół słowacki, w kontrze do kościoła niemieckiego Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W 1656 roku pokryto dach blachą miedzianą. W 1776 roku do prezbiterium dobudowano barokową kaplicę św. Jana Nepomucena, a pod koniec XIX wieku wnętrze zregotyzowano. Witraże w oknach pochodzą z 1894 i 1907 roku.
Wnętrze kościoła zmieniło się w XVIII wieku, gdy ustawiono siedem barokowych ołtarzy. Zachował się tylko ołtarz główny św. Katarzyny z 1727 roku, odnowiony w 1887 roku. Jego obraz zaślubin św. Katarzyny z Chrystusem przypisuje się malarzowi J. G. Grossmayrowi. Największe odkrycie przyniosła rekonstrukcja w latach 1971–1973, gdy na południowej ścianie prezbiterium odsłonięto ogromny Sąd Ostateczny. Przypuszcza się, że pierwotnie pokrywał także inne ściany, a uważany jest za największe malowidło tego rodzaju na Słowacji.
Ciekawostki o kościele św. Katarzyny
- Zwany jest kościołem słowackim, ponieważ od 1658 roku odprawiano w nim msze po słowacku; jego przeciwwagą był niemiecki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
- Sąd Ostateczny na południowej ścianie prezbiterium łączy technikę fresku i malowania a secco, a odkryto go dopiero podczas rekonstrukcji w latach 1971–1973.
- Na Sądzie Ostatecznym diabły niosą sztandary ze zwierzętami symbolizującymi siedem grzechów głównych, a zbawieni zmierzają do bram nieba w asyście chóru aniołów.
- Sklepienie gwiaździste nawy bardzo przypomina sklepienie kościoła Świętego Krzyża w Kieżmarku, dlatego przypuszcza się, że przy obu kościołach pracowali ci sami kamieniarze.
- Drewniana rzeźba Madonny z 1506 roku z pierwotnego ołtarza głównego została w XIX wieku mocno przemalowana i umieszczona na ścianie; w kościele jest też kamienna chrzcielnica z XVI wieku.
- Barokowa kaplica św. Jana Nepomucena z 1776 roku wyróżnia się pastelowym fioletem na tle szarych murów jak drobny klejnot.
Wycieczki w pobliżu: Kościół św. Katarzyny w Bańskiej Szczawnicy
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie kościoła św. Katarzyny w Bańskiej Szczawnicy
- Kościół stoi na Starym Mieście na stromym zboczu w dolnej części Placu Świętej Trójcy, przy skrzyżowaniu z ulicą Andreja Kmeťa, więc łatwo włączyć go w spacer po historycznym centrum.
- Na zewnątrz zwróć uwagę na późnogotyckie przypory z kaplicami wstawionymi między nie, okrągłą klatkę schodową oraz portal zachodni z figuralnymi wspornikami i namalowanym herbem miasta z 1555 roku.
- Wewnątrz główne elementy to sklepienie gwiaździste spływające na figuralne wsporniki, kaplice z własnymi sklepieniami, kamienna chrzcielnica, gotycki krzyż z XV wieku i Sąd Ostateczny na południowej ścianie prezbiterium.
- Kolejne atrakcje to ołtarz główny św. Katarzyny z 1727 roku i barokowa kaplica św. Jana Nepomucena. Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny otwarcia.
- W okolicy znajdziesz na tej stronie także Nowy Zamek (Nový zámok) w tym samym mieście, zamek Pustý hrad (ok. 19 km), Zamek Zwoleński (ok. 21 km) i Bzovík (ok. 22 km).
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Kościół św. Katarzyny w Bańskiej Szczawnicy
Zdjęcia: Kościół św. Katarzyny w Bańskiej Szczawnicy
Pytania
Gdzie leży kościół św. Katarzyny w Bańskiej Szczawnicy?
Stoi w centrum Bańskiej Szczawnicy na stromym zboczu w dolnej części Placu Świętej Trójcy, przy skrzyżowaniu z ulicą Andreja Kmeťa.
Dlaczego nazywa się go kościołem słowackim?
Od 1658 roku odprawiano tu msze po słowacku, stąd nazwa kościół słowacki, w kontrze do niemieckiego kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
Kiedy zbudowano kościół św. Katarzyny?
Zbudowano go w latach 1488–1491, a poświęcono w 1500 roku. Starsze źródła podają początek budowy w 1443 lub 1444 roku. W 1555 roku został parafialnym.
Czym jest Sąd Ostateczny w kościele św. Katarzyny?
To malowidło na południowej ścianie prezbiterium, łączące fresk i technikę a secco, odsłonięte podczas rekonstrukcji w latach 1971–1973. Uważane jest za największe tego rodzaju na Słowacji.
Co jeszcze warto zobaczyć w środku?
Zwróć uwagę na sklepienie gwiaździste, kamienną chrzcielnicę z XVI wieku, krzyż z XV wieku, rzeźbę Madonny z 1506 roku i ołtarz główny św. Katarzyny z 1727 roku.
Kto zbudował kościół św. Katarzyny?
Inwestorami były zapewne zamożne rodziny przedsiębiorców górniczych, właścicieli domów przy Placu Świętej Trójcy. Przypuszcza się, że kamieniarze byli ci sami, którzy pracowali przy kościele Świętego Krzyża w Kieżmarku.
Także w pobliżu
Nowy Zamek
Bańska Szczawnica · wieża przeciw Turkom, dziś muzeum
450 m stąd
Pusty Zamek
Zwoleń · ruiny jednego z największych zamków Europy
19 km stąd
Zamek w Zwoleniu
Zwoleń · zamek Andegawenów z malowanym stropem i Rubensem
21 km stąd
Twierdza Bzovík
Bzovík · romański klasztor przebudowany na twierdzę
22 km stąd