Pałac i nowoczesneŚrodkowa Słowacja

Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego w Bańskiej Bystrzycy

Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego (Pamätník SNP) stoi na wzniesieniu na skraju centrum Bańskiej Bystrzycy, miasta, z którego w 1944 roku wyszło słowackie powstanie narodowe. Gmach projektu Dušana Kuzmy, ukończony w 1969 roku, łączy pomnik i muzeum w dwóch wielkich betonowych bryłach i należy do najważniejszych nowoczesnych pomników środkowej Słowacji.

Brutalistyczny gmach, który ma przypominać pasterski kapelusz, kryje rzeźbę usuniętą w 1972 roku i przywróconą dopiero w 2004: losy pomnika są częścią historii, którą opowiada.

GdzieBańska Bystrzyca, środkowa Słowacja, na wschód od historycznego centrum

RodzajPomnik i muzeum (1969), architektura brutalistyczna; muzeum powstania z 1944 roku

Idealne dlaCzytelników nowożytnej historii, miłośników architektury i wszystkich zainteresowanych drugą wojną światową na Słowacji

Jak dojechaćNa wzniesieniu na wschód od centrum Bańskiej Bystrzycy, obok dawnych fortyfikacji miejskich

Historia Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego

Pomnik należy do historii Państwa Słowackiego, które istniało w latach 1939–1945 jako bliski sojusznik hitlerowskich Niemiec. Dnia 29 sierpnia 1944 roku z Bańskiej Bystrzycy wyszło słowackie powstanie narodowe, zbrojne wystąpienie ruchu oporu i części armii przeciw wojskom niemieckim, które zajęły kraj, oraz przeciw kolaboracyjnemu rządowi Jozefa Tiso. Siły niemieckie w większości pokonały powstańców, a zorganizowane walki zakończyły się 28 października 1944 roku. Działania partyzanckie trwały do 1945 roku, gdy kraj zajęła Armia Czerwona wraz z wojskami czechosłowackimi i rumuńskimi.

Pamięć o powstaniu szybko otrzymała instytucjonalną formę. W 1953 roku Słowacka Akademia Nauk zorganizowała konferencję, która wezwała do utworzenia muzeum poświęconego powstaniu, a Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego założono oficjalnie 8 maja 1955 roku. Przeniesiono je do Bańskiej Bystrzycy, głównego ośrodka powstania, gdzie otwarto też pierwszą wystawę stałą. W 1957 roku placówka uzyskała status instytucji naukowej, a w 1959 roku ogłoszono konkurs na projekt nowego budynku, który wygrał architekt Dušan Kuzma.

Lokalizację zaproponowali w 1957 roku zwycięzcy konkursu urbanistycznego, Milan Kodoň i Emanuel Hruška: załom terenu przy dawnych fortyfikacjach, gdzie stara i nowa część miasta spotykają się ze sobą. Budowa trwała w latach 1966–1967, a gmach ukończono w 1969 roku; w tym celu usunięto część ulicy Kapitulskiej oraz całe ulice Novą i Mäsiarską. Kuzma, który chciał połączyć architekturę ze sztuką, współpracował z rzeźbiarzem Jozefem Jankovičem i konstruktorem Róbertem Lamprechtem nad projektem z betonu licowego w dwóch organicznych bryłach.

Nowy gmach otwarto 29 sierpnia 1969 roku, w 25. rocznicę powstania. Głównym akcentem była rzeźba Obete varujú (Ofiary ostrzegają) autorstwa Jankoviča. W okresie normalizacji, w 1972 roku, usunięto ją i przeniesiono do wsi Kalište, a w jej miejsce pojawił się grób nieznanego żołnierza i pięcioramienna gwiazda. Rzeźba wróciła w 2004 roku, gdy otwarto też nową wystawę stałą o wydarzeniach na Słowacji w latach 1918–1948. W 1982 roku gmach uznano za zabytek, a po 1989 roku wystawy przebudowano, usuwając przekłamania ideologiczne.

Dziś muzeum prowadzi też oddziały-pomniki w miejscowościach Nemecká, Kalište i Tokajík, gdzie w latach 1944–1945 dokonano nazistowskich zbrodni, i odpowiada za słowacką wystawę narodową w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.

Ciekawostki o muzeum-pomniku w Bańskiej Bystrzycy

Forma gmachu ma być inspirowana širákiem, tradycyjnym nakryciem głowy słowackich pasterzy, z którymi utożsamiali się powstańcy.
Rzeźbę Obete varujú, pierwotny główny akcent gmachu, usunięto w 1972 roku, przechowywano ją we wsi Kalište, a do muzeum wróciła dopiero w 2004 roku.
Pod budowę trzeba było usunąć część ulicy Kapitulskiej oraz całe ulice Novą i Mäsiarską.
Obie betonowe skorupy odlewano w deskowaniu obłożonym drewnianymi deskami, które zostawiły fakturę na powierzchni; drewno użyto także wewnątrz, a podłoga sali pamięci jest ze świerka czerwonego.
W parku wokół gmachu stoi sprzęt czechosłowacki, niemiecki i rosyjski, w tym samolot Li-2, do którego można wejść, oraz partyzancka ziemianka.
Muzeum opiekuje się około 67 tysiącami eksponatów i ponad 136 tysiącami jednostek archiwalnych, a także biblioteką z około 20 tysiącami woluminów.

Wycieczki w pobliżu: Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego

Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:

From Bratislava: Bojnice Castle, Čičmany & Banská Štiavnica Tour

★ 5 (9 opinii) · 11 godz.

Zobacz szczegóły ›

Private Trip to Unesco Town of Banská Štiavnica from Bratislava

★ 5 (2 opinii) · 9 godz.

Zobacz szczegóły ›

Private One Day Tour to the UNESCO Heritage Village and The High Tatras from Bratislava

★ 5 (2 opinii) · 12 godz.

Zobacz szczegóły ›

Private Magic Christmas Tour in Bojnice

★ 5 (1 opinii) · 2 godz.

Zobacz szczegóły ›

Zwiedzanie Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego

Do sali pamięci wchodzi się po otwartych schodach zewnętrznych; wewnątrz stoi rzeźba Obete varujú, a na dziedzińcu między dwiema bryłami płonie wieczny ogień przed dużą rzeźbą.
Wystawa stała przedstawia wydarzenia polityczne, wojskowe i społeczne na Słowacji w latach 1918–1948: broń, rzeczy osobiste, fotografie, dokumenty i mapy; organizowane są też wystawy czasowe.
Tablice pamiątkowe upamiętniają ofiary Zagłady Żydów na Słowacji oraz ofiary Porajmosu, a bloki kamienne noszą nazwy miejsc najcięższych bitew.
Do wizyty należy park z czołgami, działami i samolotem; warto zarezerwować czas na spacer.
Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny otwarcia. W pobliżu leży zamek w Bańskiej Bystrzycy, a drewniany kościół artykularny w Hronseku jest oddalony o ok. 10 km.

Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.

Mapa: gdzie leży Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego

Zdjęcia: Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego

Obchody 75. rocznicy powstania w Bańskiej Bystrzycy, ujęcie 1

Obchody 75. rocznicy powstania w Bańskiej Bystrzycy, ujęcie 2

Widok w Bańskiej Bystrzycy, zdjęcie z 2018 roku

Kolejny widok w Bańskiej Bystrzycy, zdjęcie z 2018 roku

Trzeci widok w Bańskiej Bystrzycy, zdjęcie z 2018 roku

Pytania

Czym jest Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego w Bańskiej Bystrzycy?

To gmach pomnika i muzeum ukończony w 1969 roku ku pamięci słowackiego powstania narodowego z 1944 roku, które wyszło z Bańskiej Bystrzycy. Muzeum dokumentuje Państwo Słowackie z lat 1939–1945 i ruch antyfaszystowski.

Kto zaprojektował pomnik?

Zaprojektował go architekt Dušan Kuzma we współpracy z rzeźbiarzem Jozefem Jankovičem. Brutalistyczna betonowa bryła ma nawiązywać do širáka, tradycyjnego kapelusza pasterzy.

Kiedy założono muzeum?

Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego założono 8 maja 1955 roku, a w obecnym gmachu mieści się od 1969 roku.

Co można zobaczyć w muzeum-pomniku?

Wewnątrz zobaczysz broń, rzeczy osobiste, fotografie, dokumenty i mapy z czasów powstania oraz salę pamięci z rzeźbą Obete varujú. W parku stoją pojazdy wojskowe, działa i samolot, do którego można wejść.

Co stało się z rzeźbą Obete varujú?

Rzeźbę usunięto w 1972 roku w okresie normalizacji i przeniesiono do wsi Kalište. Do muzeum wróciła w 2004 roku.

Czy z muzeum związane są inne miejsca?

Tak, muzeum prowadzi oddziały-pomniki w miejscowościach Nemecká, Kalište i Tokajík, gdzie w latach 1944–1945 dokonano nazistowskich zbrodni.