Kościół artykularny w Hronseku: drewniana świątynia UNESCO
Kościół artykularny w Hronseku to drewniana świątynia ewangelicka we wsi Hronsek w środkowej Słowacji, na lewym brzegu rzeki Hron, ok. 10 km od Bańskiej Bystrzycy. Zbudowany w latach 1725–1726 jako jeden z nielicznych zachowanych kościołów artykularnych, od 2008 roku figuruje na liście UNESCO i zachwyca planem krzyża, drewnianym wnętrzem i znakomitą akustyką.
Z drewna, bez wieży, na podmokłym brzegu rzeki: przepisy z 1681 roku miały czynić kościoły ewangelickie kruchymi, a kościół w Hronseku stoi niemal trzy wieki i mieści 1100 osób.
Historia kościoła artykularnego w Hronseku
Nazwa kościoła nawiązuje do artykułów 25 i 26 uchwalonych przez sejm w Šopronie (Sopron) w 1681 roku. Habsburski król i cesarz Leopold I potrzebował ustępstw wobec węgierskiej szlachty, by uspokoić jej bunt i ustabilizować państwo po dekadzie surowej kontrreformacji wymierzonej w protestantów. Artykuły przyznały ewangelikom ograniczoną swobodę wyznania i zezwoliły na budowę 38 kościołów. Warunki były surowe: grunt przydzielały władze, często na podmokłych terenach poza murami miast, kościoły musiały być drewniane i nie wolno było budować przy nich dzwonnic. Z 38 kościołów artykularnych zachowało się tylko pięć: Hronsek, Istebné, Leštiny, Paludza i Kieżmark.
Do 1726 roku nabożeństwa ewangelickie w Hronseku odbywały się w miejscowym renesansowym pałacu. Gdy miejsca zabrakło dla wiernych z szerokiej okolicy, zdecydowano o budowie nowego kościoła artykularnego. Hronsek wybrano dla północnej części komitatu zwoleńskiego, a podobny kościół w Ostrej Lúce obsługiwał południe. Habsburscy urzędnicy interpretowali przepisy z Šopronu jak najsurowiej, a wskazane miejsce leżało nad Hronem wśród mokradeł, mimo to kościół nigdy nie został zalany. Kolejnym wymogiem było, by każdy wierny miał miejsce siedzące. Budowę rozpoczęto 23 października 1725 roku i ukończono jesienią 1726 roku; autor projektu nie jest znany.
Efektem jest krzyżowy kościół o konstrukcji szkieletowej, wysoki na ok. 8 metrów, zbudowany z drewna dębowego i iglastego, łączony klasycznymi ciesielskimi złączami i drewnianymi kołkami. Sklepienie wnętrza przypomina odwróconą łódź, a ławki na chórach wznoszą się amfiteatralnie, co daje 1100 miejsc siedzących. Kolumnady z jońskim ornamentem i zadaszenia nad wejściami to nietypowe elementy, przypominające architekturę skandynawską, dlatego przypuszcza się, że przy budowie pracowali rzemieślnicy z Norwegii lub Szwecji. W XVIII wieku wnętrze dopełniono: chrzcielnica pochodzi z 1726 roku, barokowe organy Martina Podkonickiego z Bańskiej Bystrzycy z 1764 roku, a sześć wymiennych obrazów ołtarzowych Samuela Mialoviča z 1771 roku. Równocześnie z kościołem powstała osobna drewniana dzwonnica.
W 1847 roku poeta Andrej Sládkovič zawarł w tym kościele ślub z Júlią Senkovičovą. W 1990 roku stwierdzono rozległe uszkodzenia drewna przez owady, grzyby i gnicie, zagrażające statyce budowli. Od 2005 roku prowadzono badania i opracowywano plany renowacji, a odnowiono organy, obrazy i konstrukcje drewniane. 7 lipca 2008 roku kościół wraz z dzwonnicą wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO razem z innymi drewnianymi świątyniami słowackich Karpat. W 2023 roku kościół jest odnowiony i dostępny dla zwiedzających.
Ciekawostki o kościele w Hronseku
- Dzwonnice przy kościołach artykularnych były zazwyczaj zakazane, jednak Hronsek ma osobną drewnianą dzwonnicę z 1726 roku, co przy nowym ewangelickim domu modlitwy było wyjątkiem.
- Kogut, symbol chrześcijańskiej czujności, stoi na jednym ze szczytów dachu, a trzy pozostałe wieńczą dębowe krzyże.
- W ołtarzu znajduje się sześć obrazów Samuela Mialoviča z 1771 roku, wymienianych zgodnie z kalendarzem liturgicznym.
- Barokowe organy mistrza Martina Podkonickiego z Bańskiej Bystrzycy pochodzą z 1764 roku; nietypowo chór organowy znajduje się za ołtarzem.
- Drewniane sklepienie i amfiteatralne ułożenie ławek dają kościołowi tak dobrą akustykę, że odbywają się w nim koncerty muzyki klasycznej.
- Poeta Andrej Sládkovič ożenił się tu z Júlią Senkovičovą 15 września 1847 roku.
Wycieczki w pobliżu: Kościół artykularny w Hronseku
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie kościoła w Hronseku
- Najpierw przyjrzyj się drewnianej konstrukcji z zewnątrz: gontowemu dachowi, pięciu wejściom, 30 oknom i spokojnemu dziedzińcowi w cieniu starych lip.
- We wnętrzu zwróć uwagę na sklepienie kolebkowe, dębowe kolumny z jońskim ornamentem, amfiteatralne chóry, sześć obrazów ołtarzowych i organy z 1764 roku.
- Osobna drewniana dzwonnica stoi w pobliżu kościoła i powstała w 1726 roku, równocześnie z nim.
- Kościół jest zabytkiem UNESCO i służy nabożeństwom oraz koncertom, więc dostęp bywa czasem ograniczony. Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny otwarcia.
- Dobrze łączy się z pobliskimi miejscami na tej stronie: zamkiem w Zwoleniu, zamkiem w Bańskiej Bystrzycy i Pomnikiem oraz Muzeum SNP w Bańskiej Bystrzycy, każde oddalone o ok. 9–10 km.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Kościół artykularny w Hronseku
Zdjęcia: Kościół artykularny w Hronseku
Pytania
Gdzie leży kościół artykularny w Hronseku?
Stoi we wsi Hronsek w środkowej Słowacji, na lewym brzegu rzeki Hron. Wieś leży ok. 10 km od Bańskiej Bystrzycy i ok. 9 km od Zwolenia.
Co oznacza kościół artykularny?
Kościoły artykularne budowali ewangelicy na podstawie artykułów 25 i 26 sejmu w Šopronie z 1681 roku. Musiały być drewniane, stać na gruncie wskazanym przez władze i nie wolno było przy nich budować dzwonnic.
Czy kościół w Hronseku jest na liście UNESCO?
Tak. 7 lipca 2008 roku kościół wraz z dzwonnicą wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część drewnianych kościołów słowackiej części Karpat.
Ile osób mieści kościół w Hronseku?
Kościół ma 1100 miejsc siedzących, rozmieszczonych amfiteatralnie w nawie i na chórach, dzięki czemu ołtarz jest dobrze widoczny z każdego miejsca.
Kiedy zbudowano kościół?
Budowę rozpoczęto 23 października 1725 roku i ukończono jesienią 1726 roku. Autor projektu nie jest znany.
Co wyjątkowego jest we wnętrzu kościoła?
Do najciekawszych elementów należą drewniane sklepienie w kształcie odwróconej łodzi, sześć wymiennych obrazów ołtarzowych Samuela Mialoviča z 1771 roku i barokowe organy z 1764 roku. Akustyka sprzyja muzyce klasycznej.
Także w pobliżu
Zamek w Zwoleniu
Zwoleń · zamek Andegawenów z malowanym stropem i Rubensem
8,5 km stąd
Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego
Bańska Bystrzyca · brutalistyczny pomnik powstania 1944
9,5 km stąd
Zamek Miejski w Bańskiej Bystrzycy
Bańska Bystrzyca · warowny kościół z barbakanem nad rynkiem
10 km stąd
Pusty Zamek
Zwoleń · ruiny jednego z największych zamków Europy
11 km stąd