Zamek Čabraď: ruina w rezerwacie gadów
Zamek Čabraď (słow. Čabraď, węg. Csábrág) to ruina zamku na wzgórzu nad doliną Litavy, koło wsi Čabradský Vrbovok na Wyżynie Krupińskiej w środkowej Słowacji. Rzeka okrąża wzgórze meandrem, a las powoli odbiera ruinie przestrzeń. To spokojny cel dla piechurów, miłośników zamków i wszystkich, którzy szukają, co zobaczyć na Słowacji poza utartymi szlakami.
Turcy próbowali go zdobyć wielokrotnie i bez skutku, ale w 1812 roku podpalili go sami właściciele. Dziś ruina leży w rezerwacie o największym bogactwie gadów na Słowacji.
Historia Zamku Čabraď
Historia zaczyna się od starszej warowni Litava, po raz pierwszy wspomnianej w 1276 roku, która stała około dwóch i pół kilometra na południowy wschód. Podupadła po 1318 roku w walkach z magnatem Mateuszem Czakiem. Jej następcą stał się zamek na obecnym miejscu, który przejął dobra i nazwę. Strzegł starej drogi z Šahy przez zamek do Bzovíka, Krupiny i dalej do miast górniczych dzisiejszej środkowej Słowacji. Początkowo królewski, często zmieniał właścicieli, zwłaszcza na początku panowania Zygmunta Luksemburskiego, a po 1394 roku należał do rodu Kakas. W połowie XV wieku zajęły go na pewien czas wojska Jana Jiskry, a późną jesienią 1461 roku oblegała go armia króla Macieja Korwina. Po późniejszej przebudowie przyjęła się dzisiejsza forma nazwy, poświadczona w 1469 roku jako castellum Chabrad.
W 1511 roku ówczesny właściciel Urban Fánchy sprzedał zamek z dobrami za 1000 guldenów Tamásowi Bakóczowi, arcybiskupowi ostrzyhomskiemu i jednemu z najbogatszych ludzi Węgier. Około 1520 roku kazał on zamek przebudować i rozbudować. Po jego śmierci w 1521 roku przeszedł na ród Erdődych, a później Pálffych. W 1547 roku zajął go rycerz rozbójnik Menyhért Balassa, a w 1549 roku zamek oblegała armia cesarska pod dowództwem Nicolasa Salma, co spowodowało poważne zniszczenia. Dobra obejmowały wówczas 34 posiadłości w komitatach Hont, Bars i Ostrzyhom, częściowo zajęte przez Turków, więc Pálffyowie kazali zamek naprawić i wzmocnić obronę. Prace trwały pod dowództwem Jána Krušiča. Dzięki nim Turcy wielokrotnie nie zdołali zdobyć zamku, a w drugiej połowie XVI wieku był on ważną twierdzą przeciwtureckią.
Trwała zmiana nastąpiła w 1622 roku, gdy zamek za zgodą Ferdynanda II nabył ród Koháry. Ostatnie przebudowy w XVII wieku zamieniły zamek wewnętrzny w wygodną rezydencję szlachecką. Turcy nigdy go nie zdobyli, ale zdobyły go oddziały uczestniczące w węgierskich powstaniach stanowych, a Kohárowie mogli wrócić dopiero po stłumieniu powstania Rakoczego w 1709 roku. Stara droga doliną Litavy straciła potem znaczenie, a od 1744 roku rodzina budowała nowy reprezentacyjny pałac w Svätym Antonie, dokąd stopniowo przenosiła cenne przedmioty. Stary zamek służył już tylko jako letnia rezydencja. W 1812 roku Franciszek Józef Koháry kazał go spalić. Według słowackiej Wikipedii miało to zapobiec zajęciu zamku przez rycerzy rozbójników.
Gdy w 1826 roku zmarł Franciszek, ród Koháry wygasł w linii męskiej, a przez małżeństwo jedynej dziedziczki, Marii Antonii, zamek z dobrami przeszedł na księcia Ferdynanda Sachsen-Coburg-Gotha. Przy bramie wjazdowej aż do końca XIX wieku stał spichlerz, a urbarz z 1830 roku świadczy, że dobra i niewielka osada pod zamkiem nadal istniały. Przez większą część XX wieku ruina stała opuszczona i zarośnięta. Wzgórze z okolicą ogłoszono w 1967 roku narodowym rezerwatem przyrody, a po pierwszych pracach konserwatorskich w latach 90. w 2000 roku powstało stowarzyszenie Rondel, które stopniowo zabezpiecza pozostałości zamku.
Ciekawostki o Zamku Čabraď
- Zamek nazywał się pierwotnie Litava od rzeki i starszej warowni w pobliżu, a dzisiejsza nazwa Chabrad poświadczona jest od 1469 roku.
- Tamás Bakócz, który kupił zamek w 1511 roku, był arcybiskupem ostrzyhomskim i jednym z najbogatszych ludzi Węgier; około 1520 roku zainwestował w jego remont.
- W 1547 roku zamek zajął ze swoją świtą rycerz rozbójnik Menyhért Balassa; według angielskiej Wikipedii król zmusił go do odejścia po roku.
- Turcy wielokrotnie bezskutecznie próbowali zdobyć Čabraď, a mimo to w 1812 roku zamek podpalili sami właściciele, rodzina Koháry.
- Wzgórze zamkowe jest od 1967 roku narodowym rezerwatem przyrody o największym na Słowacji bogactwie gadów, głównie zaskrońców.
- W XIX wieku na terenie zamku dobudowano spichlerz, który na ostatnich rysunkach z tego okresu widać jeszcze jako czynny budynek.
Wycieczki w pobliżu: Zamek Čabraď
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Zamku Čabraď
- Ruinę można zwiedzać swobodnie. Najłatwiej dojść z parkingu w osadzie Konské należącej do Čabradskego Vrbovka polnymi i turystycznymi ścieżkami. Inna droga prowadzi od zjazdu Cerina z drogi I/75 między Plášťovcami a Veľkým Krtíšem.
- Zamek górny stał na wydłużonym wierzchołku z wieżą mieszkalną, rozległym dziedzińcem i trzema budynkami pałacowymi; wejście znajdowało się od północy w trzykondygnacyjnej bramie, prawdopodobnie z mostem zwodzonym. Po stronie zachodniej rozpoznasz bastiony i mniejsze baszty zewnętrznych umocnień.
- Wzgórze zamkowe opływa meander Litavy, który dawał mu naturalną ochronę i dodaje spacerowi uroku. Ponieważ leży w rezerwacie przyrody, trzymaj się oznakowanych ścieżek i lokalnych zasad.
- Ufortyfikowane opactwo Bzovík leży zaledwie ok. 8 km stąd, więc oba miejsca łatwo połączyć w jednym dniu. Nový zámok i kościół św. Katarzyny w Bańskiej Szczawnicy dzieli ok. 30 km. Przed wyjazdem sprawdź aktualne warunki.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Zamek Čabraď
Zdjęcia: Zamek Čabraď
Pytania
Gdzie leży Zamek Čabraď i jak dojechać?
Stoi koło wsi Čabradský Vrbovok, na południowy wschód od Krupiny. Najłatwiej iść z parkingu w osadzie Konské polnymi i turystycznymi ścieżkami.
Czy Zamek Čabraď jest ruiną?
Tak. Właściciele podpalili go w 1812 roku i od tej pory niszczeje. Prace konserwatorskie rozpoczęto w latach 90., a od 2000 roku pozostałości zabezpiecza stowarzyszenie Rondel.
Jak stary jest Zamek Čabraď?
Starszy zamek Litava jest po raz pierwszy poświadczony w 1276 roku. Obecny zamek powstał po nim, przejął jego nazwę i jako Chabrad wspomniany jest w 1469 roku. W XVI i XVII wieku przebudowywano go i umacniano.
Czy Turcy zdobyli Zamek Čabraď?
Nie. Mimo kilku prób wzmocniona obrona wytrzymała. Zdobyły go jednak oddziały uczestniczące w węgierskich powstaniach stanowych w XVII wieku.
Dlaczego Čabraď słynie z gadów?
Wzgórze z okolicą jest od 1967 roku narodowym rezerwatem przyrody o największym na Słowacji bogactwie gadów. Najliczniejsze są zaskrońce.
Co jeszcze zobaczyć w pobliżu Zamku Čabraď?
Ufortyfikowane opactwo Bzovík leży ok. 8 km stąd. Nový zámok, kościół św. Katarzyny w Bańskiej Szczawnicy i Pustý hrad są w promieniu 35 km.
Także w pobliżu
Twierdza Bzovík
Bzovík · romański klasztor przebudowany na twierdzę
8 km stąd
Nowy Zamek
Bańska Szczawnica · wieża przeciw Turkom, dziś muzeum
28 km stąd
Kościół św. Katarzyny w Bańskiej Szczawnicy
Bańska Szczawnica · późnogotycki kościół z Sądem Ostatecznym
29 km stąd
Pusty Zamek
Zwoleń · ruiny jednego z największych zamków Europy
35 km stąd