Zamek i twierdzaBratysława i zachodnia Słowacja

Zamek Gýmeš: ruiny twierdzy Forgáchów na wzgórzu Dúň

Zamek Gýmeš (także zamek Jelenec, węg. Gímesi vár) to ruiny średniowiecznego zamku na stromym kwarcytowym wzgórzu Dúň, na wysokości 514 m n.p.m., na południowym stoku pasma Tribecz. Leży około 5 km na północ od wsi Jelenec koło Nitry i jest wyraźną dominantą okolicy, dostępną tylko pieszo.

Zamek, który dwukrotnie odparł wojsko czeskiego króla, skończył jako skład materiałów: w 1833 roku zdjęto mu dach, by wykorzystać go przy budowie cukrowni we wsi poniżej.

GdzieWzgórze Dúň w górach Tribecz, ok. 5 km na północ od Jelenca, powiat Nitra

RodzajRuiny zamku rodu Forgáchów z pozostałościami barokowej kaplicy

Idealne dlaWędrowców, odkrywców ruin i miłośników historii, którzy cenią spokojne miejsca

Jak dojechaćPieszo znakowanymi szlakami z Ladic, Kostoľan pod Tríbečom lub Jelenca; zamek leży ok. 14 km od zamku w Nitrze

Historia zamku Gýmeš

Zamek Gýmeš powstał w XIII wieku, prawdopodobnie w latach 1253–1270, z inicjatywy Andrzeja, syna Iwanki z rodu Hont-Pázmány, protoplasty rodu Forgáchów. Źródła nieco różnią się co do daty, lecz wszystkie umieszczają budowę po najeździe mongolskim. Najstarsze jądro tworzył wczesnogotycki mur obronny otaczający trójkątny dziedziniec, a po stronie południowej stała graniasta wieża mieszkalno-obronna. Zamek okazał się twierdzą nie do zdobycia: w latach 1271 i 1273 odparł oblężenia wojsk Przemysła Ottokara II, króla Czech. Pod koniec XIII wieku dobudowano drugą wieżę oraz pałace we wspólnym obwodzie umocnień.

Po śmierci Andrzeja w 1295 roku potomkowie podzielili zamek między siebie, a Tomasz, jeden z synów, otrzymał najmniejszą część i wzniósł własny pałac po stronie północno-wschodniej. Na początku XIV wieku zamek zajął Maciej Czak z Trenczyna, pan zachodniej części dzisiejszej Słowacji. Po jego śmierci w 1321 roku przeszedł na koronę, a później wrócił do Forgáchów, którzy władali nim przez stulecia. Za ich rządów od XV wieku wznoszono nowe pałace i rozległe umocnienia, a w XVI wieku przy wejściu stanęły duża wieża na planie trapezu i wieża cylindryczna.

Wczesna epoka nowożytna była burzliwa. W 1576 roku zamek zdobyli i uszkodzili Turcy. Wyższe pańszczyzny i podatki doprowadziły w 1610 roku do powstania chłopskiego, które panowie stłumili siłą. Zygmunt Forgách, palatyn Węgier w latach 1618–1621, kazał w 1613 roku odnowić uszkodzony zamek, lecz oddziały Gábora Bethlena podpaliły go podczas wyprawy odwetowej w 1618 roku. Potem nastąpiła odbudowa, a po wojnach z Turkami w latach 60. XVII wieku od najbardziej zagrożonej strony południowej wzniesiono nowe umocnienia z basztami armatnimi. W powstaniu Rákócziego Szymon Forgách opowiedział się po stronie powstańców i w 1709 roku cesarz skonfiskował jego dobra, przekazując je Pawłowi Forgáchowi z innej linii rodu.

Gýmeš należał do nielicznych zamków, na których prace budowlane trwały jeszcze w XVIII wieku. Paweł Forgách i jego syn o tym samym imieniu przebudowali gotycki pałac w rodową kryptę z czterema kaplicami; najsłynniejsza, kaplica św. Ignacego Loyoli, była celem corocznych pielgrzymek. Gdy w 1722 roku we wsi Jelenec zbudowano pałac, zaczął się powolny upadek, choć zamek pozostawał zamieszkany jeszcze w XIX wieku. Po pożarze Karol Forgách kazał w 1833 roku zdjąć dach z więźbą, by wykorzystać je przy budowie cukrowni w Jelencu, a po 1840 roku zamek uznaje się za opuszczony. W 1950 roku przekazano go państwowej administracji leśnej, a od 2011 roku opiekuje się nim stowarzyszenie Castrum Ghymes.

Ciekawostki o zamku Gýmeš

Zamek odparł wojska czeskiego króla Ottokara II w 1271 roku, a potem ponownie w 1273 roku.
W 1833 roku Karol Forgách kazał zdjąć dach z więźbą, aby można je było wykorzystać przy budowie cukrowni w Jelencu.
Gýmeš należał do nielicznych zamków, na których jeszcze w XVIII wieku prowadzono budowę, gdy gotycki pałac zamieniono w rodową kryptę z czterema kaplicami.
Najbardziej znana była kaplica św. Ignacego Loyoli, do której co roku docierały pielgrzymki.
Węgierska Wikipedia notuje ludową opowieść o podczaszym Balázsie Forgáchu, który otrzymał zamek w nagrodę za śmiertelne zranienie Karola Małego, a później padł ofiarą zemsty; historię zachowała poezja ludowa.
Zamek pojawia się w literaturze węgierskiej: węgierski artykuł wymienia wiersze Jánosa Aranya Daliás idők i Toldi szerelme.

Wycieczki w pobliżu: Zamek Gýmeš

Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:

5-Course Small-Group Bratislava Food Tour with Local Guide

★ 5 (47 opinii) · 3,5 godz.

Zobacz szczegóły ›

Military Guns Shooting Experience with GunMates Bratislava

★ 5 (44 opinii) · 2 godz.

Zobacz szczegóły ›

Bratislava Off the Beaten Path Tour - recommended also by Rick Steves

★ 5 (36 opinii) · 2 godz.

Zobacz szczegóły ›

Private Day Trip to Banska Stiavnica Unesco Site

★ 5 (32 opinii) · 10 godz.

Zobacz szczegóły ›

Zwiedzanie zamku Gýmeš

Na zamek można wejść pieszo znakowanymi szlakami z Ladic, z Kostoľan pod Tríbečom lub z Jelenca od stawu Remitáž.
W ruinach widać zachowane odcinki muru obwodowego oraz fragmenty budynków i umocnień, a otwory okienne i wejścia w wielu miejscach mają jeszcze kamienne obramienia.
Późnobarokową kaplicę rozpoznasz po podziale ścian podwójnymi pilastrami i profilowanymi gzymsami, które niegdyś podtrzymywały sklepienie.
Warto mieć solidne buty, bo ruiny stoją na stromym wzgórzu. W okolicy na tej stronie znajdziesz też zamek Oponice (ok. 6 km), opactwo Zobor i zamek w Nitrze (ok. 12–14 km). Przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje o dostępie.

Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.

Mapa: gdzie leży Zamek Gýmeš

Zdjęcia: Zamek Gýmeš

Pytania

Gdzie leży zamek Gýmeš i jak tam dojść?

Zamek Gýmeš stoi na wzgórzu Dúň w górach Tribecz, około 5 km na północ od wsi Jelenec koło Nitry. Dojdziesz do niego pieszo znakowanymi szlakami z Ladic, Kostoľan pod Tríbečom lub Jelenca.

Kto zbudował zamek Gýmeš?

Zbudował go w XIII wieku Andrzej, syn Iwanki z rodu Hont-Pázmány, przodek Forgáchów. Dokładny rok różni się w zależności od źródła.

Czy Gýmeš to to samo co zamek Jelenec?

Tak. Ruiny nazywa się też zamkiem Jelenec, ponieważ wieś Jelenec do 1948 roku nazywała się Gýmeš.

Co można dziś zobaczyć na zamku Gýmeš?

Fragmenty muru obwodowego, pozostałości pałaców i baszt oraz zrujnowaną barokową kaplicę. W wielu miejscach zachowały się kamienne obramienia okien i wejść.

Dlaczego zamek Gýmeš opuszczono?

Po zbudowaniu pałacu w Jelencu w 1722 roku zaczął się powolny upadek. Forgáchowie opuścili zamek w XIX wieku, a w 1833 roku zdjęto mu dach na potrzeby cukrowni.

Kto opiekuje się ruinami dzisiaj?

Od 2011 roku zamkiem opiekuje się stowarzyszenie Castrum Ghymes. Wcześniej, w latach 80. i 90., prowadzono tylko ograniczone prace konserwatorskie.