Zamek Turniański: ruina twierdzy granicznej w Krasie Słowackim
Zamek Turniański (Turniansky hrad) to ruiny zamku z XIII wieku nad wsią Turňa nad Bodvou w kraju koszyckim, zaledwie około 5 km od granicy z Węgrami. Stoi na wapiennym wzgórzu na skraju Krasu Słowackiego, a jego mury, baszty i droga wykuta w skale czynią z niego wdzięczny krótki wypad dla każdego, kto szuka mało znanego zamku we wschodniej Słowacji.
Zamek, który właściciele podzielili na dwie połowy, mieszkając w dworach u jego stóp, ma w skale swej drogi do dziś wyżłobione koleiny średniowiecznych wozów.
Historia Zamku Turniańskiego
Wieś pod wzgórzem wspomniana jest już w 1198 roku i według niektórych badaczy stał tu wówczas niewielki gródek. Bardziej prawdopodobne jest, że pierwszy zamek murowany powstał niedługo po najeździe mongolskim w 1241 roku, gdy zbudowano czworoboczną wieżę dla ochrony szlaku z Gemeru i Spiszu w stronę Abova. Okoliczne ziemie należały do rodu Turniańskich (Tornay), zasłużonego w obronie przed Mongołami, który nazwisko wziął od zamku. Pisemnie zamek po raz pierwszy wspominany jest jako castrum Thorna w 1357 roku, gdy król Ludwik I zezwolił Władysławowi i jego braciom na budowę; wtedy przy starszej wieży dobudowano gotycki pałac mieszkalny i dziesięciometrowy mur.
Po wymarciu rodu Tornayów w 1406 roku zamek często zmieniał właścicieli. Król Zygmunt Luksemburski przejął go i w 1409 roku zamienił, a później dostał się Bebekom. W 1448 roku zamek zajęły wojska Jana Jiskry, które trzymały go około dziesięciu lat, a atak ich dawnych najemników, tak zwanych braciszków, w 1453 roku zakończył się niepowodzeniem. W 1456 roku wdowa Margita napisała z zamku list do słynnego kaznodziei św. Jana Kapistrana.
W 1476 roku węgierski palatyn Emeryk Zápolya wraz z żoną i bratem kupił zamek za 10 300 złotych. Za Zápolyów, którzy trzymali dobra do 1531 roku, zamek znacznie zmodernizowano: rozbudowano pałac, dodano zewnętrzny mur i z przodu wzniesiono wieżę mieszkalną. Wraz z rosnącym zagrożeniem tureckim w latach 1540–1550 przeprowadzono nowe prace obronne, które uczyniły z Turni część wielkiego pasa zamków granicznych Górnych Węgier. Powstała potężna twierdza artyleryjska z ogromną półkolistą basteją o murach grubych do pięciu metrów i basztami z zaawansowanymi strzelnicami dziurkowymi.
XVII wiek przyniósł zamęt. Zamek podzielono na dwie równe połowy między rody Kátai i Moric, mieszkające w dworach u stóp wzgórza i używające twierdzy jako garnizonu, więzienia i magazynu. W 1652 roku zajęli go Turcy. W czasie powstania Emeryka Thökölyego zamek pozostawał w rękach powstańców, a po upadku powstania cesarski generał Schultz rozkazał go w 1685 roku zburzyć. Od tamtej pory jest ruiną.
Później należał do Keglevichów, którzy woleli wygodniejszy dwór u stóp i nie odbudowywali twierdzy. W XVIII i XIX wieku szybko niszczał, przyciągając uwagę romantycznych malarzy i historyków architektury. Dziś o jego ocalenie zabiega stowarzyszenie obywatelskie według planu konserwatorskiego z lat siedemdziesiątych XX wieku.
Ciekawostki o Zamku Turniańskim
- Stara droga dojazdowa jest wykuta w skale, a koleiny po średniowiecznych wozach widać w wapieniu wzdłuż ścieżki do dziś.
- Ogromna półkolista basteja miała mury grube do pięciu metrów, a baszty mają strzelnice dziurkowe zaawansowanej konstrukcji.
- Inwentarz jednej połowy zamku z 1621 roku wymienia piwnicę na kapustę, zapasy słoniny i mąki oraz 78 hakownic.
- Ród Tornayów wziął nazwisko od zamku zbudowanego przez ich przodków, a sam zamek leży zaledwie 5 km od dzisiejszej granicy słowacko-węgierskiej.
- W 1456 roku wdowa Margita napisała z zamku list do kaznodziei św. Jana Kapistrana, co jest jednym z nielicznych osobistych głosów z jego dziejów.
- Mury zbudowano z miejscowego szarego wapienia wettersteińskiego oraz trawertynów z zachodniej części Kotliny Turniańskiej.
Wycieczki w pobliżu: Zamek Turniański
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Zamku Turniańskiego
- Ruiny można zwiedzać swobodnie, a prowadzi do nich ze wsi dość stromy szlak; załóż solidne buty i zarezerwuj czas na podejście.
- Stan jest zły: mury bastei, pałaców i wieży opisywane są jako zagrożone zawaleniem, dlatego trzymaj się ścieżek i unikaj przebywania przy murach.
- Układ zamku nadal widać w terenie: wejście obok grubej okrągłej bastei, górny dziedziniec ze starą wieżą i stojąca ściana dużego pałacu.
- Wzgórze jest rezerwatem przyrody w Parku Narodowym Kras Słowacki z wrażliwymi zbiorowiskami roślin, dlatego pozostań na ścieżce.
- Przed wyjazdem sprawdź sytuację na miejscu i połącz wizytę z zamkiem Krásna Hôrka, oddalonym o około 21 km, lub z Koszycami, oddalonymi o około 30 km.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Zamek Turniański
Zdjęcia: Zamek Turniański
Pytania
Gdzie jest Zamek Turniański i jak do niego dojść?
Zamek Turniański stoi na wapiennym wzgórzu nad Turňą nad Bodvou w kraju koszyckim, około 5 km od granicy z Węgrami. Do ruin prowadzi ze wsi dość stromy szlak.
Jak stary jest Zamek Turniański?
Pierwszy zamek murowany powstał prawdopodobnie po najeździe mongolskim w 1241 roku, a pisemnie wspominany jest w 1357 roku. W XVI wieku rozrósł się w dużą twierdzę artyleryjską.
Dlaczego Zamek Turniański jest ruiną?
Po powstaniu Emeryka Thökölyego cesarski generał Schultz rozkazał w 1685 roku zburzyć zamek. Keglevichowie, którzy nim władali, woleli później mieszkać w dworze u stóp i nie odbudowali go.
Czy wstęp na Zamek Turniański jest wolny?
Ruiny są swobodnie dostępne i można je zwiedzać pieszo. Fragmenty murów są niestabilne, dlatego należy zachować ostrożność i trzymać się ścieżek.
Co można zobaczyć na Zamku Turniańskim?
Można zobaczyć pozostałości centralnej wieży, pałaców, bastei i murów obronnych, dużą półkolistą basteję oraz koleiny po wozach wykute w skale dawnej drogi.
Kto był właścicielem Zamku Turniańskiego?
Wśród właścicieli byli Tornayowie, Bebekowie, Zápolyowie, ród Mágóchych, a później Keglevichowie, którzy w 1699 roku otrzymali cały zamek.
Także w pobliżu
Zamek Krásna Hôrka
Krásnohorské Podhradie · zamek, który przetrwał pożar z 2012 roku
21 km stąd
Kaplica św. Rozalii w Koszycach
Koszyce · ośmioboczna barokowa kaplica wzniesiona po dżumie
30 km stąd
Greckokatolicka katedra Narodzenia Bogurodzicy w Koszycach
Koszyce · neoromańska katedra, którą odebrano wiernym
30 km stąd
Pałac Arcybiskupi w Koszycach
Koszyce · rokokowy pałac, w którym mieszkał cesarz
31 km stąd