Czerwony Klasztor: klasztor pustelników, gdzie Dunajec przecina Pieniny
Czerwony Klasztor (słow. Červený kláštor) stoi u ujścia potoku Lipnik do Dunajca w Pienińskim Parku Narodowym, w miejscowości o tej samej nazwie w powiecie Kieżmark, tuż przy granicy z Polską. Założony na początku XIV wieku przez kartuzów, a później zamieszkany przez kamedułów, gotycko-barokowy zespół jest narodowym zabytkiem kultury i dziś mieści muzeum. Jedna z ciekawszych propozycji, co zobaczyć w Pieninach.
Milczący pustelnicy mieszkali tu w osobnych domkach z ogródkami, a jeden z nich, aptekarz i zielarz brat Cyprian, miał według legendy zlecieć ze szczytu na własnoręcznie zbudowanej lotni.
Historia Czerwonego Klasztoru
Klasztor powstał jako akt pokuty. Dawna legenda mówi, że szlachcic Kokosz z rodu Berzewiczych zabił prepozyta i za karę miał ufundować sześć klasztorów, z których ukończono jednak tylko dwa: jeden na Skale Schronienia nad Letanovcami i drugi w dolinie św. Antoniego koło Lechnicy. Fundację potwierdziła w 1319 roku kapituła spiska, a w 1320 roku zgody udzielił król Karol I Robert Andegaweński. Budowę rozpoczęto około 1330 roku przy dawnym szlaku handlowym z Węgier do Polski, w pobliżu brodu przez Dunajec. Oficjalnie zespół nazywano Klasztorem Lechnickim, a ludowa nazwa Czerwony Klasztor wzięła się od czerwonych dachów oraz ceglanych detali gzymsów i żeber sklepień.
Za kartuzów, którzy zostali tu do lat 60. XVI wieku, klasztor wzbogacił się i stał się ośrodkiem nauki. Mnisi mieli prawa do warzenia piwa, mielenia zboża i połowu ryb, a każdy mieszkał w małym domku z ogródkiem wokół krużganka, w milczeniu i przy skromnym pożywieniu. Niewielki gotycki kościół zaczęto budować około 1360 roku. Powstawały tu bogato zdobione rękopisy, z których zachowały się dwa: jeden w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie, drugi w Budapeszcie. Mnisi zajmowali się też astronomią, medycyną i alchemią. Wojska husyckie złupiły klasztor w 1431 roku i ponownie w 1433 roku, a w 1545 roku zaatakowali go rycerze z zamku w Niedzicy. Mnisi uciekli przez rzekę do Polski, a w 1563 roku klasztor skasowano.
Potem nastali świeccy właściciele, wśród nich Stefan Thököly, a od 1626 roku Rakoczowie, przy czym Paweł Rakoczy kazał naprawić niszczejące budynki i otoczyć je murem. W 1699 roku klasztor kupił biskup nitrzański Ladislav Maťašovský i zapisał go kamedułom, którzy wprowadzili się w 1711 roku. Przebudowali go w stylu barokowym, nazwali Klasztorem Pustelników Góry Trzech Koron i urządzili dziesięć pustelni, browar i zajazd. Kościół zachował gotycką bryłę, ale w 1747 roku otrzymał barokowe wnętrze z malowanymi motywami roślinnymi, a w 1750 roku dobudowano wieżę. W 1754 roku mnisi otworzyli aptekę, która zasłynęła za brata Cypriana, a jego zielnik ukazał się w 1766 roku. W latach 1754–1772 działało tu też wyższe studium teologiczne dla młodych zakonników.
W 1782 roku cesarz Józef II skasował zakony kontemplacyjne i mnisi musieli opuścić klasztor. Biblioteka trafiła do Budapesztu, a wyposażenie kościoła do polskiej Muszyny. W 1820 roku Franciszek I przekazał klasztor greckokatolickiemu biskupstwu w Preszowie, lecz obiekt nadal niszczał, a pożar w 1907 roku wyrządził ogromne szkody. Po 1918 roku część zespołu naprawili entuzjaści z preszowskiego oddziału Klubu Słowackich Turystów i Narciarzy. Gruntowna rekonstrukcja rozpoczęła się w 1956 roku i zakończyła w 1966 roku, kiedy otwarto pierwszą wystawę muzealną. W 1970 roku zespół uznano za narodowy zabytek kultury. Rozbudowane muzeum otwarto ponownie w 1993 roku, a od 2008 roku zarządza nim Urząd Zabytków Republiki Słowackiej.
Ciekawostki o Czerwonym Klasztorze
- Według dawnej legendy klasztor zawdzięcza swoje powstanie zbrodni: szlachcic Kokosz zabił prepozyta i miał ufundować sześć klasztorów na odkupienie winy, ale wzniesiono tylko dwa.
- Brat Cyprian, którego świeckie imię podaje się jako Franz Ignatz Jäschke, znany jest jako Latający Mnich. Legenda głosi, że na własnoręcznie zbudowanej lotni zleciał ze szczytu Trzech Koron na dziedziniec klasztoru.
- Zielnik Cypriana z 1766 roku opisuje 272 gatunki roślin z Pienin i Tatr w czterech językach, a sam zielnik zachował się w muzeum w Tatrzańskiej Łomnicy.
- Refektarz ma późnogotyckie sklepienie sieciowe z drugiej połowy XV wieku, a jego ściany po 1520 roku ozdobiono ornamentami i scenami z cyklu pasyjnego.
- Mnichowi Romualdowi Hadbavnému, który działał tu jako gospodarz i archiwista, przypisuje się słownik łacińsko-słowacki oraz dawną słowacką Biblię kamedulską.
- Czerwony Klasztor nosił kilka nazw: w średniowieczu Klasztor Lechnicki, za kamedułów Klasztor Pustelników Góry Trzech Koron.
Film kręcony w Czerwonym Klasztorze
Spokojne otoczenie klasztoru posłużyło jako plan filmowy do opowieści o jego najsłynniejszym mnichu.
- Legenda o Lietajúcom Cypriánovi (2009) – W klasztorze zrealizowano słowacko-polski historyczny film fabularny o Latającym Mnichu w reżyserii Mariany Čengel Solčanskiej.
Wycieczki w pobliżu: Czerwony Klasztor
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Czerwonego Klasztoru
- Najważniejsze budowle to gotycki jednonawowy kościół św. Antoniego Pustelnika z kaplicami bocznymi, budynek klasztorny z krużgankiem, tzw. wieża zegarowa i zabudowania gospodarcze, które niegdyś otaczał mur z krenelażem.
- Muzeum przybliża historię klasztoru, życie zakonne oraz botanikę i aptekarstwo mnichów, a także zabytki sztuki z klasztoru i z całego północnego Spisza. Kościół jest częścią ekspozycji.
- Refektarz ze sklepieniem sieciowym i malowidłami ściennymi należy do najpiękniejszych wnętrz zespołu.
- Klasztor stoi tam, gdzie Dunajec przebija się przez wapienne skały Pienin, a w pobliżu kończą się spływy tratwami, więc wizytę łatwo połączyć z dniem na szlaku lub na wodzie.
- Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny otwarcia.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Czerwony Klasztor
Zdjęcia: Czerwony Klasztor
Pytania
Gdzie leży Czerwony Klasztor i jak dojechać?
Czerwony Klasztor stoi w miejscowości o tej samej nazwie w Pienińskim Parku Narodowym, w powiecie Kieżmark, nad Dunajcem i przy granicy z Polską. Od Starej Lubowni dzieli go ok. 25 km na północny zachód.
Dlaczego nazywa się Czerwony Klasztor?
Nazwę zwykle wiąże się z czerwonymi dachami zespołu. Jako powód podaje się też ceglane detale gzymsów i żeber sklepień.
Kim był brat Cyprian, Latający Mnich?
Cyprian był mnichem kameduły, który prowadził klasztorną aptekę i napisał zielnik opisujący setki roślin. Według legendy zleciał ze szczytu Trzech Koron na urządzeniu własnej konstrukcji.
Którzy mnisi mieszkali w Czerwonym Klasztorze?
Kartuzi mieszkali tu od początku XIV wieku do lat 60. XVI wieku, a kameduli-pustelnicy od 1711 roku do skasowania klasztoru w 1782 roku. Oba zakony należały do najsurowszych zakonów pustelniczych.
Co można zobaczyć w Czerwonym Klasztorze dzisiaj?
W klasztorze działa muzeum pokazujące życie zakonne, botanikę i aptekarstwo, a częścią zwiedzania jest odnowiony gotycki kościół św. Antoniego Pustelnika. Refektarz ma późnogotyckie sklepienie i malowidła ścienne.
Jak stary jest Czerwony Klasztor?
Fundację potwierdzono w 1319 roku, zgodę królewską wydano w 1320 roku, a budowę rozpoczęto około 1330 roku. Gotycki kościół zaczęto wznosić około 1360 roku.
Także w pobliżu
Zamek Lubowelski
Stara Lubowla · zamek, w którym ukryto polskie klejnoty koronne
22 km stąd
Zamek Pławiec
Pławiec · ruiny, które w 1715 uniknęły rozbiórki
35 km stąd
Bazylika na Mariánskiej horze
Lewocza · wzgórze, na którym w 1995 roku zebrało się 650 000 ludzi
42 km stąd
Bazylika św. Jakuba w Lewoczy
Lewocza · gotycka bazylika z najwyższym drewnianym ołtarzem świata
43 km stąd